در ماه گذشته نشستي علمي با موضوع دين‌مداري در دنياي غرب معاصر با حضور دو انديشمند فرهيخته آقايان دكتر لگنهاوزن و دكتر كثيري در مدرسة حجتيه قم برگزار شد كه چكيدة اين نشست علمي را ملاحظه مي‌نماييد. معارف بعد از جريان 11 سپتامبر و حوادثي كه در آمريكا اتفاق افتاد دو نگاه در غرب نسبت به اسلام به وجود آمد نگاهي نيز در ميان كشورهاي اسلامي به وجود آمد و آن نگاه اين بود كه شايد با وجود اين حادثه و نسبت دادن جريان 11 سپتامبر به مسلمان‌ها باعث فشار شديدي به مسلمان‌ها شود شايد غرب بتواند با سوء‌استفاده از اين جريان به گونه‌اي شديد عليه اسلام تبليغات كند تا شايد رشد اسلام در دنياي غرب را كاملاً متوقف كند. اما خوشبختانه با وجود تبليغات زيادي كه دنياي غرب عليه اسلام دارد هر روز در روزنامه‌ها، مجلات، سايت‌هاي اينترنتي و خبرگزاري‌هاي جهان شاهد گرايش دنياي غرب به اسلام هستيم. اكنون سؤال اين است كه اساساً نگرش دنياي غرب به اسلام چگونه است و عواملي كه باعث شد با وجود تبليغات زياد هنوز اسلام در غرب جزء بيشترين گرايش‌هايي باشد كه مردم به آن روي مي‌آورند چيست؟ ابتدا استاد لگنهاوزن به عنوان مقدمه مقداري دربارة دين‌مداري در دنياي غرب معاصر توضيح فرمايند. استاد لگنهاوزن: اولين چيزي كه ما بايد دربارة دين‌مداري در غرب بدانيم اين است كه نمي‌توانيم به طور كلي بگوييم دينداري در غرب در چه وضعيتي است، طبق آمار در آمريكا مردم خيلي بيشتر از كشورهاي اروپايي دين‌دار هستند. به طور كلي با اين همه تحولات،‌ دين‌دار در آمريكا خيلي زياد است. كليساهاي بزرگ و مشهور در آمريكا مثل كاتوليك‌ها،‌ لوتريك‌ها،‌ كاردينكس‌ها كه آنجا به كاريسپرتون مشهور است آنها هنوز طرفداران زيادي دارند ولي نسبت به سابق عضويت در برنامه‌هاي آنها كمتر شده مخصوصاً در دين كاتوليك شركت در كليساهاي شهر نيويورك در روزهاي يك‌شنبه‌ به عنوان عشاء رباني واجب است اما مردم كم شركت مي‌كنند كساني هم كه شركت مي‌كنند بي‌‌حال هستند حتي آنقدر كم شد كه بعضي از كليساها در نيويورك را تعطيل كردند. كشيش هم ندارند كشيش‌ها خيلي كم شدند الان براي كليساي كاتوليك در نيويورك بخاطر اينكه خودشان كشيش ندارند، كشيش را از آفريقا مي‌گيرند. در كنار كليساي كاتوليك يك گروه مسيحي مغازه‌اي سوپري اجاره كردند و برنامه دارند. آنجا مردم بيكار نيستند، خيلي شوق دارند خيلي داغ خطبه مي‌خوانند و اين خيلي براي مردم جذبه دارد ولي از لحاظ علمي خيلي پايين هستند. تقريباً نصف كاتوليك‌ها در آمريكا بيشتر چپي هستند و نصف ديگر بيشتر جناح راست هستند. در بين كليساها، كليساهاي مشهور عضويتش ضعيف‌تر و كمتر شده اما گروه‌هاي كوچك كه بيشتر برنامه‌هاي عاطفي دارند هنوز در حال رشد هستند. دربارة اسلام در آمريكا آنقدر تبليغات بد دربارة اسلام انجام مي‌دهند كه چند درصد مردم اين چيزها را باور نمي‌كنند و بعضي از آنها تحريك مي‌شوند كه بيشتر دربارة اسلام تحقيق كنند. در ميان كساني كه تحقيق مي‌كنند چند درصد مسلمان مي‌شوند ولي به طور كلي تبليغات ضد اسلام خيلي زياد است و بسياري از مردم از اسلام ديدگاه منفي دارند.

سخنراني دكتر لگنهاوزن و استاد كثيري (1. استاد كثيري تحصيلات حوزوي خويش را تا سه سال درس خارج ادامه داد آثار زيادي از ايشان چاپ شده از جمله آثاري كه در رابطه با حضرت امام‌خميني(ره) و انديشه ايشان است. پس از آن تا سال 1375 براي تحصيل در دكتراي الهيات در اتريش مشغول تحصيل شد و موفق به دريافت دكتراي الهيات گرديد. از خصوصيت‌هاي ويژه ايشان كه باعث مي‌شود دوستان، بيشتر بتوانند از وجودش استفاده كنند تسلط ايشان به چند زبان دنيا است، انگليسي، آلماني، عبري، و عربي. ايشان در حال تدوين پايان‌نامه فوق‌دكترا در رشته هرمنوتيك است ايشان همچنين گواهي درس كاتوليك در تمام دنيا را دارد و استاد مهمان در دانشگاه اتريش و سوئيس مي‌باشد وي همچنين عضو چند پروژه بين‌المللي مثل پروژه فلسفه دين، نظم جهاني، دين و خشونت است.

در شماره 31 نشريه به زندگينامه دكتر لگنهاوزن اشاره شده است.)

اشاره

در ماه گذشته نشستي علمي با موضوع دين‌مداري در دنياي غرب معاصر با حضور دو انديشمند فرهيخته آقايان دكتر لگنهاوزن و دكتر كثيري در مدرسه حجتيه قم برگزار شد كه چكيده اين نشست علمي را ملاحظه مي‌نماييد.

معارف

بعد از جريان 11 سپتامبر و حوادثي كه در آمريكا اتفاق افتاد دو نگاه در غرب نسبت به اسلام به وجود آمد نگاهي نيز در ميان كشورهاي اسلامي به وجود آمد و آن نگاه اين بود كه شايد با وجود اين حادثه و نسبت دادن جريان 11 سپتامبر به مسلمان‌ها باعث فشار شديدي به مسلمان‌ها شود شايد غرب بتواند با سوء‌استفاده از اين جريان به گونه‌اي شديد عليه اسلام تبليغات كند تا شايد رشد اسلام در دنياي غرب را كاملاً متوقف كند. اما خوشبختانه با وجود تبليغات زيادي كه دنياي غرب عليه اسلام دارد هر روز در روزنامه‌ها، مجلات، سايت‌هاي اينترنتي و خبرگزاري‌هاي جهان شاهد گرايش دنياي غرب به اسلام هستيم.

اكنون سؤال اين است كه اساساً نگرش دنياي غرب به اسلام چگونه است و عواملي كه باعث شد با وجود تبليغات زياد هنوز اسلام در غرب جزء بيشترين گرايش‌هايي باشد كه مردم به آن روي مي‌آورند چيست؟

ابتدا استاد لگنهاوزن به عنوان مقدمه مقداري درباره دين‌مداري در دنياي غرب معاصر توضيح فرمايند.

استاد لگنهاوزن: اولين چيزي كه ما بايد درباره دين‌مداري در غرب بدانيم اين است كه نمي‌توانيم به طور كلي بگوييم دينداري در غرب در چه وضعيتي است، طبق آمار در آمريكا مردم خيلي بيشتر از كشورهاي اروپايي دين‌دار هستند.

به طور كلي با اين همه تحولات،‌ دين‌دار در آمريكا خيلي زياد است. كليساهاي بزرگ و مشهور در آمريكا مثل كاتوليك‌ها،‌ لوتريك‌ها،‌ كاردينكس‌ها كه آنجا به كاريسپرتون مشهور است آنها هنوز طرفداران زيادي دارند ولي نسبت به سابق عضويت در برنامه‌هاي آنها كمتر شده مخصوصاً در دين كاتوليك شركت در كليساهاي شهر نيويورك در روزهاي يك‌شنبه‌ به عنوان عشاء رباني واجب است اما مردم كم شركت مي‌كنند كساني هم كه شركت مي‌كنند بي‌‌حال هستند حتي آنقدر كم شد كه بعضي از كليساها در نيويورك را تعطيل كردند. كشيش هم ندارند كشيش‌ها خيلي كم شدند الان براي كليساي كاتوليك در نيويورك بخاطر اينكه خودشان كشيش ندارند، كشيش را از آفريقا مي‌گيرند. در كنار كليساي كاتوليك يك گروه مسيحي مغازه‌اي سوپري اجاره كردند و برنامه دارند. آنجا مردم بيكار نيستند، خيلي شوق دارند خيلي داغ خطبه مي‌خوانند و اين خيلي براي مردم جذبه دارد ولي از لحاظ علمي خيلي پايين هستند. تقريباً نصف كاتوليك‌ها در آمريكا بيشتر چپي هستند و نصف ديگر بيشتر جناح راست هستند. در بين كليساها، كليساهاي مشهور عضويتش ضعيف‌تر و كمتر شده اما گروه‌هاي كوچك كه بيشتر برنامه‌هاي عاطفي دارند هنوز در حال رشد هستند. درباره اسلام در آمريكا آنقدر تبليغات بد درباره اسلام انجام مي‌دهند كه چند درصد مردم اين چيزها را باور نمي‌كنند و بعضي از آنها تحريك مي‌شوند كه بيشتر درباره اسلام تحقيق كنند. در ميان كساني كه تحقيق مي‌كنند چند درصد مسلمان مي‌شوند ولي به طور كلي تبليغات ضد اسلام خيلي زياد است و بسياري از مردم از اسلام ديدگاه منفي دارند.

همين سؤال را از جناب دكتر كثيري داريم البته اگر صلاح مي‌دانند مقداري درباره فرقه‌هاي مسيحيت توضيح بدهند تا مشخص شود پروتستان‌ها و كاتوليك‌ها چه كساني هستند؟

استاد كثيري:‌ سؤال، بسيار كلي است ولي تلاش مي‌كنم در حد امكان پاسخ جامعي ارائه كنم. از نظر جغرافياي ديني اروپاي غربي از سه بخش اصلي تشكيل شده است. شمال اروپا عمدتاً پروتستان هستند؛ اروپاي مياني، مخلوطي از پروتستان و كاتوليك هستند و اروپاي جنوبي تقريباً همگي كاتوليك هستند. اروپاي شرقي هم تقسيم‌بندي دارد در آنجا عمدتاً كليساهاي ارتدوكس فعال هستند. ارتدوكس با شعبه‌هاي مختلفي كه دارند يعني ارتوپروتستان، ارتوكاتوليك و ارتوارتدوكس. كليساهاي قومي در اروپاي شرقي خيلي فعالند مثلاً كليساي ارمني كه داراي فرهنگ و زبان ارمني است لزوماً پروتستان نيستند بلكه در بين آنها هم پروتستان و كاتوليك و هم ارتدوكس وجود دارد. سؤال درباره دين است نه الهيات. بين دين و الهيات تفاوت از زمين تا آسمان است. مردم امروز در دنيا و مخصوصاً در اروپا با دين زنده هستند و زندگي مي‌كنند نه با الهيات. در سه حوزه مختلفي كه عرض شد چون انسان‌ها ضعف الهياتي داشتند امروز دينشان منحصر به نوعي مراسم يعني دين‌داري در شكل اجتماعي شده است حضور در كليسا براي يك‌بار در هفته است. دين‌مداري در شكل خانوادگي‌اش به اين است كه در منزل يك خانواده مذهبي موقع غذا خوردن صليب مي‌كشد يعني دين به اين نوع مسائل فروكاهيده شده است. لذا مي‌بينيم كليساهاي زيادي در شمال اروپا وجود دارند و حتي در اروپاي مياني كه اجاره داده مي‌شوند فروخته مي‌شوند. در انگليس و فرانسه الان كليساها فروخته شده و مسجد شده است. نگهداري بعضي از كليساها هزينه دارد لذا به مسلمانان هديه مي‌كنند براي اينكه اگر هديه نكنند بازار كهنه‌فروشي و دست‌دوم فروشي مي‌شود لذا مي‌گويند باز هم اگر نماز خوانده شود بهتر است از اينكه بازار كهنه‌فروشي شود. بعد از 11 سپتامبر، بالاترين آمار حضور در كليسا را مسيحيان داشتند. زيرا سرمايه‌داران سياسي امروز مردم را با ترس، زنده نگه مي‌دارند نه مثل اسلام كه مردم را با اميد زنده نگه مي‌دارد. اين يكي از تفاوت‌هاي ماهوي بين تفكر اسلامي و تفكر مسيحيت است كه امروز در صحنه وجود دارد. اگر انسان‌ها را با خوف، انرژي بدهند كار صحيحي نيست لذا بعد از 11 سپتامبر در ونگيسكو براي اولين بار مردم پروتستان كاتوليك به كليسا رفتند. كليسايي كه احترامي به آن نمي‌شد پر شده بود حتي بيرون هم ايستاده بودند. ولي دوباره بعد از يكي دو ماه اين روند افول كرد. دين در غرب شبيه آن صورت و تصويري كه ما در جهان اسلام داريم نيست بلكه دين اروپايي لزوماً با مباني الهياتي استوار نيست و به نوعي مراسم فرو كاهيده شده است لذا امروز گفته مي‌شود كه جاي مسيحيت را شركت‌هاي اقتصادي مانند آديداس پٌر كردند. الان آديداس يك دين است، زيرا قهرمان دارد، آداب و رسوم و شعائر دارد آنقدر مهم است كه عكس قهرمانان به سينه‌ها آويخته مي‌شود و در منازل مورد تكريم هستند اين شكل‌هاي جديد دين‌باوري و دين‌مداري است در دانشكده‌ها هم مثل قرون وسطي و شايد بدتر از آن هنوز الهيات بافته مي‌شود اصطلاحات بسيار مغلق و پيچيده در آنجا به صورت كتاب درآمده و تدريس مي‌شود اما چون اين آموزه‌هاي ديني بر اصول الهياتي و عميق استوار نيست آن‌چنان نقشي در جامعه ايفا نمي‌كند. اما انسان‌ها كه طبق عقيده ما فطرتاً طالب خدا هستند چه مي‌كنند؟ امروز براي اديان جايگزين درست شده ما درباره آب و هوا مي‌گوييم در تهران، اين هفته هوا حركت ندارد، دود پايين آمده ، هوا سنگين شده، در بحث اديان هم امروز دچار يك چنين حالتي هستيم يعني امروز تحليلگران مسائل ديني كه در اين امور با سياستمداران هم‌انديشي و هم‌فكري مي‌كنند در تحليل اين امر مانده‌اند كه چرا امروز اين تحليل و جابجايي ديني در غرب و همين‌طور در شرق صورت گرفته است امروز در غرب عقايد اديان شرقي بيش از پيش شده كه طبيعي هم مي‌باشد چون اولاً انسان كنجكاو است، دنبال حقايقي مي‌گردد كه فطرت خويش را سيراب كند و چون در اديان بومي اين خلأ وجود دارد كه نمي‌تواند پاسخي به نياز او بدهد دنبال اديان جايگزين مي‌گردد دوم اينكه مسائل سياسي باعث شده كه بعضي از اديان را آورده‌اند تا در اروپا به عنوان نياز اروپا جا بيندازند؛ مثلاً‌ امروز در اروپا بوديسم و هندوئيسم خيلي تبليغ مي‌شوند؛ علاقه به اسلام بيش از قبل شده. برعكس در كشورهايي مثل چين، ژاپن، كره، هند و حتي ايران، علاقه به مسيحيت بيش از قبل شده اين به اجمال دو دليل دارد اول كنجكاوي انسان‌ها دوم دلايل سياسي. اما در عين حال كه در غرب تلاش زيادي مي‌شود كه بوديسم و هندوئيسم در آنجا رشد پيدا كند و به راحتي به اينها مراكز فرهنگي و كلوپ‌هاي تبليغي داده مي‌شود اما مدارس اسلامي با چنين استقبالي مواجه نيستند نه تنها از مراكز اسلامي استقبالي به عمل نمي‌آيد بلكه تلاش مي‌شود با محدوديت‌هاي مختلف مسلمان‌ها را تحت فشار قرار دهند. يكي از كارهايي كه مي‌كنند مثلاً وقتي مركز اسلامي در انگليس درست شد نيمه ديگر اين ساختمان خالي بود اين را به هم‌جنس‌بازها دادند و الان كلوپ هم‌جنس‌بازي در آنجاست. امروز اديان و مذاهب اصلي در اروپا سخت تحت تأثير آمريكا هستند. امروز مذاهب بنيادگراي پروتستان آمريكايي در اروپا خيلي فعالند و اين موجب نگراني سياستمداران و دينداران اروپايي شده است. در المپيك يونان از مذاهب آمريكايي به آنجا آمدند ده آنتن به تبليغ مذاهب آمريكايي مي‌پرداختند آتن مهد ارتدوكس است اين مذاهب آمريكايي از يك سال قبل براي جام جهاني 2006 در مونيخ جا رزرو كرده‌اند كه در ايام برگزاري فوتبال به تبليغ مسيحيت بپردازند و اين چندان موجبات خوشايندي اروپايي‌ها را همراه ندارد در كليسا يك سؤال اساسي دارند چه كسي حجيت و فهم تفسير كتاب مقدس را دارد؟ اين سؤال مباني مختلفي دارد يا از زواياي مختلفي به آن نگريسته مي‌شود اين نگرش به اين سؤال باعث شده كه در مسيحيت فرقه‌هاي مختلفي به وجود بيايند.

آقاي كثيري فرمودند امروزه گرايش به اديان شرقي در اروپا و آمريكا بيشتر شده است با توجه به اينكه گرايش به اسلام در دنياي غرب بيشتر شده شما عوامل و گرايش به اسلام را در غرب چه مي‌دانيد؟ آيا معنويت و عرفان اسلامي باعث شده كه غرب به اسلام بيشتر علاقه پيدا كند آيا عقلانيت دين اسلام باعث شد كه غربي‌ها بيشتر گرايش پيدا كنند يا شما اين بحث را با پشتوانه‌اي كه جناب دكتر فرمودند و مباحث سياسي مي‌دانيد؟

استاد لگنهاوزن:‌ در آمريكا علاقه به عرفان اسلامي خيلي زياد است و اصلاً‌ هيچ مسلمان آمريكايي كه از دين ديگري مسلمان شده باشد را نديدم كه به عرفان علاقه نداشته وقتي مي‌گويم عرفان منظورم آثار قيصري نيست بلكه شعر مولوي را دوست دارند. ولي اينها تنها عامل براي علاقه به اسلام در آنجا نيست زيرا عوامل مختلفي وجود دارد در گروه‌هاي مختلف گرايش‌هاي متفاوتي مي‌بينيم. يكي از دلايلي كه سياهپوستان در آمريكا علاقه به اسلام پيدا كردند مربوط به مظلوم بودن خود آنها در آمريكاست بعضي از سياهپوستان گفتند ما مي‌رويم كليسا مي‌بينيم آنها به حضرت مسيح كه هميشه به صورت يك اروپايي در يك صليب نشان مي‌دهند عبادت مي‌كنند ما نمي‌خواهيم يك سفيدپوست را عبادت كنيم پس مي‌رويم مسلمان مي‌شويم. حتي يك گروه كوچك را در آمريكا ديدم كه مي‌گفتند ما شيعه هستيم براي اينكه همه ائمه، سياهپوست بودند و حضرت فاطمه(س) سياهپوست بود ولي چون ابوبكر سرخ‌پوست بود پس ما شيعه شديم. بعضي گفتند ما مسلمان شديم چون همه چيز در اسلام واضح است چون از دعواهاي الهيات خسته شدند گفتند ما اسلام را دوست داشتيم براي اينكه ساده است براي اينكه نكته‌هاي جزئي درباره الهيات را در آن نمي‌بينيم. بعضي مسلمان شدند چون علاقه داشتند گفتند رفتيم به مسجد و ديديم مردم با هم مثل برادر هستند اين براي ما جاذبه داشت.

‌از آقاي كثيري خواهش مي‌كنيم بحث را از حالت گرايش مردمي به طرف گرايش دانشگاهي ببرند سؤال را به اين صورت مطرح مي‌كنيم كه اين تمايل به اسلام و مطالعات درباره اسلام آيا در مباحث فكري و دانشگاهي غرب نيز مطرح است يا نه؟ آيا علاوه بر مؤسسات اسلامي كه خود مسلمان‌ها در كشورهاي اروپايي و آمريكا تشكيل دادند و در واقع در مورد دين اسلام يك سري مطالعاتي انجام مي‌دهند آيا غربي‌ها خودشان تمايل دارند در مورد اسلام مطالعاتي انجام بدهند و اسلام را بشناسند؟

استاد كثيري: عرض كردم دو محور باعث شد كه مردم به اديان ديگر علاقه پيدا كنند 1. رغبت طبيعي و كنجكاوي انسان‌ها به دين‌هاي ديگر و نيافتن پاسخ مناسب در دين خودشان. 2. دعواهاي سياسي. اين در سطح جامعه بوده اما در سطح فرهيختگان و طبقه دانشگاهي‌ها چند گرايش و تعريف در غرب وجود دارد يك نگاه امنيتي است يعني سياستمداران نمي‌خواهند اسلام واقعي در آنجا مطرح شود در عين حال براي بعضي از شاخه‌هاي اسلامي امتيازاتي قائلند. در مقابل اين طبقه كه نمي‌گذارند اسلام به عنوان يك پديده سياسي مطرح شود گروهي هستند كه مي‌خواهند به اسلام رويكرد علمي داشته باشند اين هم به چند دليل است يكي اينكه امروز اتحاديه اروپا دانشكده‌هاي الهيات و اديان را مجبور كرده حداقل دو واحد براي آشنايي با اسلام اختصاص دهند از طرف ديگر امروز اسلام دومين دين رسمي اروپاست. خيلي تلاش كردند كه اسلام در اروپا جا نيافتد مثلاً ميتران مستقيماً به ابراهيم عزت بگويچ گفته بود كه ما به هيچ وجه اجازه نخواهيم داد در بوسني حكومت اسلامي سركار بيايد علي‌رغم اين در بوسني به نوعي اگر حكومت اسلامي نباشد دولت مسلمان سر كار آمد. امروز تركيه به عنوان بزرگترين كشور اتحاديه اروپا كشور اسلامي است. در اتريش اسلام دومين دين رسمي است در برخي كشورها تدبيري انديشيدند كه مي‌گويند اول كاتوليك‌ها دوم پروتستان‌ها سوم اسلام در حالي‌كه اينها دو دين نيستند بلكه دو مذهب هستند. لذا امروز اسلام جزء هويت انسان‌هاي ديندار اروپايي به حساب مي‌آيد و در بعضي كشورها تدريس اسلام در مدارس، اجباري است اما در سطح دانشگاه‌ها غير از اجبار و سياست علاقه بسيار شديدي به آموختن دين اسلام هست اين هم باز دو دليل دارد يكي اينكه امروز مشخصاً در اتريش،‌ آلمان و سوئيس پروژه عظيمي درباره فلسفه اسلامي و تفكر اسلامي راه افتاده است براي اينكه مسلمان‌ها جزء اتحاديه اروپا شده‌اند. بين 30 تا 40 ميليون مسلمان در اتحاديه وجود دارد به تبع آنها خيلي از مسلمان‌هايي كه در اروپا زندگي مي‌كنند و حتي هويت اروپايي دارند هنوز داراي افكار بنيادگرايي هستند. بنيادگرايي با اسلام رابطه‌اي ندارد. بنيادگرايي برگرفته از فرقه‌هاي پروتستان آمريكايي است. مي‌گويند مسلمانان موجود در اروپا بنيادگرا هستند يعني اينكه اسلام آنها بر مباني عقلي استوار نيست لذا الان واقعاً به دنبال تحقيق درباره فلسفه اسلامي و تفكر عقلي اسلامي هستند. مي‌گويند چرا اين فعاليت‌هاي تندروي و بنيادگرايي را انجام ‌مي‌دهيد؟‌ پيامبر شما خيلي حكيم و عاقل بود و كارهايش بر مبناي عقلي استوار بود يعني مي‌خواهند به مسلمان‌ها نشان دهند كه اين كارهاي شما خلاف عقل است خلاف دين شماست يعني به نوعي مهار تفكر اسلامي است با نشان دادن يك جنبه مثبت از تفكر اسلامي. در دانشگاه زوئيچ هم الان پروژه بزرگي در حال آماده‌سازي است اما در عين حال كرسي‌هاي اسلام‌شناسي در اروپا را برچيدند و اكثر كرسي‌هاي اسلام‌شناسي در دانشگاه‌هاي اروپا توسط اساتيد رشته ادبيات عرب ارائه مي‌شود لذا كلاس‌ها با اقبال دانشجويان مواجه شده است. در بعضي دانشگاه‌ها‌، مدتي كه ما آنجا بوديم كلاس‌هاي ما كه در مورد تفكر اسلامي و مشخصاً تشيع برگزار مي‌شد بهترين كلاس به حساب مي‌آمد. آنها به اين نتيجه رسيدند اگر واقعاً مي‌خواهند ملت غرب را با اسلام واقعي آشنا كنند بايد اسلام‌شناس‌هايي بيايند آنجا كه اولاً‌ اسلام را خوب شناخته باشند ثانياً‌ با تفكر غرب آشنا باشند ثالثاً زبان مردم بلكه زبان فكري اروپايي‌هايي را بدانند كه بتوانند مفاهيم را در قالب‌هاي فكري اروپايي ارائه كنند كه زود براي آنها قابل جذب باشد و اِلا اين كلاس‌ها با شكست مواجه مي‌شود و بودجه‌اي به اين دانشگاه‌ها تعلق نخواهند گرفت. علاوه بر اين امروز كنفرانس‌هاي بسيار زيادي در دانشگاه‌هاي اروپا به اسم اسلام برگزار مي‌شود. آنها واقعيت اسلام را قبول كردند اما ما به عنوان متوليان دين قدم در راه ننهاديم افق ديد ما بسته است ما نگاه بين‌المللي به اين امر نداريم هميشه منطقه‌اي و محلي فكر مي‌كنيم خودمان را آماده نكرديم كه به نياز اروپاي امروز در سطح دانشگاه‌ها پاسخ دهيم بنده اگر بخواهم كل 365 روز را در اروپا باشم هر روز برنامه دارم. در ماه رمضان بعضي از روزها 9 ساعت كلاس داشتيم در كلاس جا نبود، كسي اگر مي‌خواست بيايد بايد صندلي مي‌آورد. در دانشگاه‌ها استقبال عجيب است لذا بايد انسان‌هايي كه به فرهنگ غرب و اسلام آشنا هستند و زبان فكر اروپايي را مي‌دانند قدم در راه بنهند و به اين وظيفه اسلامي جامه عمل بپوشانند.

جناب استاد لگنهاوزن اگر اجازه بفرماييد ما بحث را از نگرش به اسلام در دنياي غرب بيرون بياوريم و بحث ديالوگ ميان اسلام و مسيحيت را مطرح كنيم شما مي‌دانيد كه در چند سال اخير بحث‌هايي در رابطه با گفتگوي ميان اديان مطرح شده است. انديشمندان ما به اين مسأله خوشبين هستند و معتقدند كه گفتگوي ميان اديان مي‌تواند براي طرح اسلام در دنياي غرب حداقل در اروپا و آمريكا فتح‌الباب خوبي باشد. آيا شما با توجه به تلقي خود بر تربيتي كه در رابطه با تمدن و فرهنگ غربي وجود دارد گفتگوي ميان اسلام و مسيحيت را ممكن مي‌دانيد؟

استاد لگنهاوزن: به نظر بنده اين گفتگو با پيروان اديان ديگر مخصوصاً مسيحيان چيزي بسيار مفيد و ضروري است. ولي اينكه چطور گفتگو كنيم خيلي مهم است. وقتي كسي وارد اين گفتگو كه كاملاً دفاعي است مي‌شود يعني سعي مي‌كند آن طرف را تضعيف كند و نشان دهد كه ما چيزهاي بهتري داريم با اين نوع رويكرد اصلاً گفتگو موفق نمي‌شود. يك ديدگاه ديگر اين است كه به گفتگوي اديان وارد مي‌شوند و مي‌گويند ما در دينمان چند نقطه ضعف داريم كه بايد اصلاح كنيم شما هم در دينتان نقطه ضعف داريد اصلاح كنيد اين هم نمي‌شود يعني هر دو طرف بايد به دين‌ خودشان اعتقاد و پايبندي داشته باشند اعتماد به نفس هم داشته باشد بعد مي‌تواند وارد گفتگو شود كه ببيند ما چطور مي‌توانيم سوء‌تفاهم را برطرف كنيم و كجا مي‌توانيم جايي براي همكاري پيدا كنيم. يكي از بهترين راه‌ها براي پيدا كردن نفوذ در جهان غرب به واسطه گفتگوي اديان است در آمريكا چندين جا ديدم كه سعي كردند برنامه گفتگوي اديان داشته باشند. كه خيلي بد بود به خاطر اينكه كسي كه از طرف مسلمانان براي گفتگو مي‌‌آوردند چيزي در مورد اسلام جز چند آيه و روايت بلد نبود چيزي مثل اين براي بحث علمي نمي‌تواند كافي باشد. وقتي ما مي‌بينيم در يك مناظره علمي يك مهندس كه رئيس يك مركز اسلامي آنجا است در برابر كسي كه متكلم مسيحي است قرار مي‌گيرد اين برابر نيست. مردم نگاه مي‌كنند مي‌گويند اين مسيحي چقدر قشنگ صحبت مي‌كند چقدر علم دارد ولي آن مسلمان فقط چند آيه مي‌داند و با تعصّب صحبت مي‌كند اين طوري اصلاً خوب نيست يك مبلّغ كه مي‌خواهد وارد گفتگو شود بايد توان داشته باشد كه با زبان علمي با آنها صحبت كند اين طوري اسلام برا‌ي آنها جاذبه پيدا مي‌كند. هدف ما در گفتگو اين نيست كه آن كشيش يا هر كسي كه با او صحبت مي‌‌كنيم مسلمان شود بلكه ما دنبال اين هستيم كه ديدگاه منفي دشمن كه در ميان بعضي از گروه‌ها رايج است را برطرف كنيم مي‌توانيم خيلي موفقيت‌آميز بحث كنيم.

همين سؤال را از جناب آقاي كثيري داريم

استاد كثيري: در رابطه با نظم جهاني دين و خشونت طرحي تهيه كرديم؛ 30 پرفسور از جهان اسلام هستند كه بنده نيز عضو هستم از يهوديت هم يك نفر مي‌خواهيم كه هنوز پيدا نكرديم فعاليت بنده در اروپا در حوزه آلماني‌زبان است. در مورد ديالوگ،‌ بنده به چند اصل مي‌پردازم رويكرد به امر ديالوگ در اروپا بين اسلام و مسيحيت از جانب افراد مختلف و داراي مباني مختلفي است بعضي مي‌گويند دين ما دين ديالوگي است مثلاً‌ اسلام انسان‌ها را دعوت مي‌كند روش خود را هم گفته دعوتي است بيش از 1400 سال است كه با قرائت و استماع قرآن و نشر تعاليم اسلامي اين دعوت به همه ابلاغ مي‌شود در سيره نبي‌اكرم داستان‌هايي وجود دارد ائمه اطهار با اصحاب اديان به شكل مناظرات كه در توحيد صدوق يا احتجاج طبرسي مقداري از آنها آمده گفتگوهايي داشتند امروزه افرادي كه در اروپا به امر ديالوگ مشغولند يا در سياستگذاري اين امر تلاش مي‌كنند مي‌‌گويند گفتگوي اصحاب اديان امري حياتي است يعني در حفظ هويت خودي، مسلمان، مسلمان است؛ يهودي،‌ يهودي است؛ مسيحي، مسيحي است ولي در عين حفظ هويت خود. اگر در يك گفتگوي انساني و مبتني بر اصول عقلاني به سمت زندگي مسالمت‌آميز نيايند علي‌رغم اين برداشت و فهم مهم در اروپا فاجعه انساني و تمدني به وجود مي‌آيد. اما در امر ديالوگ آنچنان توفيقي كسب نشده لذا امروز افرادي هستند كه اين سؤال را مطرح مي‌كنند كه آيا واقعاً اقتصاد ديالوگ اقتصاد معقولي است يعني اين همه صرف عمر و وقت و هزينه و امكانات براي گفتگوهاي اديان براي رسيدن به زندگي مسالمت‌آميز انجام مي‌شود اما نتيجه‌اي براي ما ندارد آيا صرف اين همه هزينه معقول است؟‌ آسيب‌شناسان دنبال علت مي‌گردند نظر بنده اين است كه اكثر افرادي كه در امر ديالوگ شركت مي‌كنند حضورشان اولاً‌ تشريفاتي است مثلاً رئيس يك سازمان را مي‌فرستند. چون سفر به خارج و تشريفات هست افرادي مي‌روند كه تخصص در آن امر ندارند پس يك امر تشريفاتي شده؛ دوم به اغراض سياسي آلوده است بنده در جريان چند ديالوگ كه در ايران برگزار شد بودم افرادي كه براي گفتگو در مورد رابطه با آمريكا آمدند افرادي از قبل تعريف شده بودند استراتژي و راهبردها به آنها گفته شده و لذا ديالوگ رسمي نبود؛ سوم اينكه شركت‌كنندگان در امر ديالوگ و سياستگذاران امر ديالوگ به فهم دستوري رسيده‌اند. فهميده‌اند ديالوگ مهم است اما در جانشان ريشه ندوانيده است لذا به فهم رواني‌اش نرسيدند يعني عجين وجودشان نشده است. علت ديگري وجود دارد مي‌گويند وقتي ما تاريخ ديالوگ يا تاريخ اديان ديگر را بررسي مي‌كنيم به سه مرحله اساسي كه قابل تفكيك هستند مي‌رسيم اولين مرحله اكسيوسيوزن است يعني تنها كسي مي‌تواند به نجات برسد كه مسيحي كاتوليك شود بعداً ديدند كه اگر اينگونه بحث كنند بايد مباني اعتقادي و فسلفي ديالوگ را بر اين موضوع بچينند در حالي كه عملاً مي‌خواهند گفتگو كنند و اين تعارض است لذا گفتند پس ما بايد مقداري در مباني فكري و ديني خودمان تغيير ايجاد كنيم به مرحله دوم رسيدند كه اين كروسيزن هست. اين حركت از ماريكوني دوم در كليساي كاتوليك شروع شده است مي‌گويند منجيان اصلي ما هستيم اما راه براي ديگران بسته نيست آنها هم مي‌توانند راهي به سوي نجات داشته باشند اول كاتوليك‌ها، بعد پروتستان بعد ارتدوكس‌ها و بعد يهودي‌ها و بعد مسلمان‌ها و بعد پيروان ديگر اديان مرحله سوم مرحله پلوراليزين است هنوز هيچ ديني به اين مرحله نرسيده، جالب اينجاست كه مي‌خواهند به امر ديالوگ رويكرد پلوراليزمي داشته باشند ولي به زبان جاري مي‌كنند، كنفرانس هم مي‌گذارند اما در عمل اصلاً‌ دنبال اين گفتگوها نيستند.

با توجه به تجربيات هر دو استاد بزرگوار در رابطه با اديان غيراسلامي و آشنايي با تمدن‌هاي غيراسلامي كه لازم است طلاب با آن آشنايي داشته باشند با توجه به اينكه طلاب اين مركز همه غيرايراني هستند چه توصيه‌هايي داريد چه مطالعاتي بايد داشته باشند چه گرايش‌هايي را بيشتر انتخاب كنند؟ به هر حال نياز امروز دنيا در مباحث علمي را چه مي‌دانيد؟

استاد لگنهاوزن: وقتي براي تبليغات به كشور غربي مي‌رويد كار علمي خيلي مهم است اما بيشتر از كار علمي،‌ اخلاق مهم‌تر است. بسيار ديده مي‌شود كه مبلّغيني به آمريكا مي‌فرستند كه دنبال زندگي خودشان هستند كنار اين كارها براي زندگي خودشان مسئوليت دارند. پانزده سال پيش در نيويورك يك مركز اسلامي به همت آيت‌الله خوئي تأسيس شده بود با مسئولش صحبت كردم گفتم شما براي جذب مردم به اين مركز چه برنامه‌اي داريد ايشان گفت هيچ چيز. گفتم پس در اينجا چه مي‌كنيد؟ گفت ما اينجا براي ارائه خدمت به عرب‌هايي كه در نيويورك زندگي مي‌كنند و شيعه هستند فعاليت مي‌كنيم گفتم مگر عرب‌هايي كه شيعه هستند و در نيويورك زندگي مي‌كنند چند نفرند؟ ‌اينها كارهاي خوبي است ولي خيلي اثرگذار نيست. مبلغيني كه در محرم و صفر برنامه دارند و هيچ ارتباطي با ديگران ندارند و وقتي هم كه مي‌خواهند با ديگران ارتباط داشته باشند گاهي ارتباطشان خيلي جالب نيست. وقتي شما در كشورهاي خارج تبليغ مي‌كنيد سعي كنيد با ديگران ارتباط داشته باشيد الان آنها احساس مي‌كنند كه در آنجا حالت بحراني است. بسياري از كليساها مي‌خواهند ارتباط داشته باشند مي‌خواهند برنامه مشترك داشته باشند و ما مي‌توانيم براي برطرف كردن سوء تفاهم و نشان دادن چهره خوب از اسلام به مردمي كه آنجا زندگي مي‌كنند از اين فرصت استفاده كنيم.

الان از يك سال قبل براي جام جهاني 2006 در مونيخ اين مذاهب آمريكايي جا رزرو كرده‌اند كه در ايام برگزاري فوتبال به تبليغ مسيحيت بپردازند.