عنوان

عنوان  :  از دوستي با چه كساني پرهيز كنيم
تاریخ  :  1386/02/27
کلمات کلیدی  :  دوستی، دوست بد، بخیل ، دروغگو، قطع رحم
موضوع مقاله : آئين دوست يابي
نویسنده : احمد صمصامی
امام صادق (ع)‌مي‌فرمايد:
دوستي حقيقي و واقعي پيدا نمي‌شود مگر اين كه شرائط آن جمع باشد، هر كس در او اين شرائط يا پاره‌اي از آن‌ها باشد او را اهل چنين دوستي بدان، و كسي كه اين شرايط يا قسمتي از آن را دارا نباشد او را به اين گونه دوستي نسبت مده:
1. اين‌كه آشكار و پنهانش براي تو يكسان باشد.
2. اين‌كه زينت تو را زينت خود دانسته، و زشتي تو را زشتي خود بشمارد.
3. اينكه رياست و دارائي رفتار او را نسبت به تو تغيير ندهد.
4. از آن چه توانائي دارد براي به تو دريغ نكند.
5. هنگام بيچارگي و پيش‌آمدهاي ناگوار تو را رها نكند.
يكي از بزرگان گويد:
هميشه از رفاقت و همنشيني با سه دسته پرهيز كنيد:
1-رؤساء و حاكماني كه زورگو و غافلند
2- قاريان قرآن كه از دستورات آن سرپيچي و مسامحه نمايند.
3- صوفياني كه با جهل و ناداني خود مردم را گُمراهي مي‌كنند.
امام باقر (ع) فرمود:
پدرم امام سجاد (ع) به من فرمودند:
فرزندم: در نظر داشته باش كه با پنج كس همنشين نشوي و همسفر نشوي.
پرسيدم: پدر جان آن‌ها چه كساني هستند؟
فرمود:
[1] مبادا با دروغگو همنشين شوي، زيرا كه او به منزلۀ سرابي است كه دور را در نظرت نزديك و نزديك را برايت دور جلوه دهد.
[2] زنهار، از هم‌نشيني با فاسق و گنهكار، زيرا كه او به يك لقمه يا كمتر از آن تو را بفروشد.
[3] مبادا با شخص بخيل همنشين گردي، زيرا كه او مال خود را در سخت‌ترين لحظات از تو دريغ مي‌دارد. 4. با احمق و نادان نيز هم‌نشين نشو، چون كه او مي‌خواهد به تو سود رساند ولي (به واسطه حماقتش) زيانت مي‌رساند.
[4] مبادا، با آن كس كه قطع رحم مي‌كند رفاقت كني، چون چنين كسي را من در سه جاي قرآن ملعون يافتم:
الف) پس آيا اميد داريد كه هرگاه به سرپرستي كاري گمارده شويد فساد در زمين نكنيد و قطع رحم كنيد ايشانند كه خداوند لعنتشان كرده و گوش‌هايشان را كر و ديدگانشان را كور ساخته
ب) و در جاي ديگر فرمود:
آنان‌كه بشكستند پيمان و عهد خدا را پس از بستن آن، و قطع مي‌كنند آن‌چه را كه خدا امر فرموده پيوند شود را (قطح رحم) و فساد كنند در روي زمين؛ پس بر آن‌ها است لعنت بدي و عذاب آخرت.(1)
ج) و نيز مي‌فرمايد: آنان‌كه پيمان خدا را پس از بستنش بشكنند و قطع كنند آن چه را خداوند دستور پيوندش را داده و فساد كنند در زمين.
پس اينان زيانكاران مي‌باشند

شرايط دوستي چيست و آيا در اين رابطه اختلاف سني هم مطرح است ؟

دوستی

                        كودك

                        نوجوان و جوان

                        ازدواج و خانواده

                        زندگی

                        بانوی شرقی

                        آسیبها

                        هنر در خانه

                        روانشناسی

                        تست روانشناسي

                        گزارش و مصاحبه

                        جامعه شناسي

                        اخبار اجتماعي

                        سخنان شيوا

                        فرهنگ اسامي

                        تاريخ

                        معرفي کتاب

                        تربيت کودک

                        ارتباطات کودک

                        دنیای کودکانه

                        اختلالات  و مشکلات رفتاري کودکان

                        کودکان استثنایی

                        مقالات

                        اصول تربیتی

                        ارتباط  نوجوانان و جوانان

                        روان شناسی نوجواني

                        مشکلات و انحرافات نوجوانی

                        دوستي

                        مقالات

                        جوان و ازدواج

                        خواستگاری و نامزدی

                        عشاق(خانواده) موفق

                        روان شناسی زن و مرد

                        قانون در خانواده

                        ارتباطات و اقوام

                        مهارت هاي زندگي

                        دانستنیهای زندگی

                        دکوراسيون و چیدمان

                        نکات خانه داري

                        آموزش و کاردستي

                        تست هوش

                        تست روانشناختي

                        مقالات

                        رسانه ها

                        مصاحبه

                        طرح هاي پژوهشي

                        شخصيت ها

                        آسيب شناسي اجتماعي

                        شغل

                        تعليم و تربيت

                        خوشبختي

                        سلامتي و آرامش

                        شجاعت

                        صبر و شکيبايي

                        صداقت

                        علم و دانش

                        محبت و دوستي

                        موفقيت

                        مديريت

                        اخلاق

                        مال و ثروت

                        اندرزهاي ديني

                        اميد و آرزو

                        اعتماد به نفس

راهنما

اگر در ابتدا و انتهای عبارت جستجو علامت (") ( یا quotation) بگذارید، مطالبی که

در متن آنها عین کلمات وجود دارد داخل عبارت را جستجو و نمایش می دهد ولی اگر در دو

سر عبارت جستجو علامت (") قرار ندهید مطالبی که در متن آنها یکی از کلمات داخل

عبارت وجود داشته باشد یافت می شود. شنبه 9 آذر 1387 - 1 ذيحجه 1429 - 29 نوامبر

  2008 فارسي العربیة اردو Türkçe Русский English Français

    شناسه کاربري :  رمز عبور :    ::: دین و اندیشه دانش و فناوری خانواده و زندگی

  ورزشي جامعه و سیاست تغذیه و سلامت مشاوره مدرسه اینترنتی حوزه علمیه خدمات

  فروشگاه کتابخانه

صفحه اصلي > خانواده و زندگی > نوجوان و جوان > دوستي         

آخرين مطالب خانواده و زندگیکلیدی برای تمام گنج های سعادت من سئوالم رو از کی

  بپرسم مجرد های همراه تبیان بخوانند! گونه های زمین گل میاندازد ساده و آراسته

  اما خدایی لیست انتظار برا ی ازدواج!!! خانواده ای با وسعت دریا ازدواج دو نور

  خواستگاری پر از عشق و حیا تا آخرین نفس حمایتت می کنم  1

  با این روش ، دوستت را بشناس

  آدمـى هـر قـدر هـم كـه پـاك باشد، هنگامى كه با ناپاكان ، رفاقت و نشست و برخاست

  مى نمايد، بـيمارى اخلاقي شخص فاسد ، بسان مرضى مسرى در او سرايت مى كند

  دخترونه ، پسرونه

  دوستی در بین دختران بیشتر بر اساس کلام صورت می‌گیرد. روابط دوستی با رعایت نوبت

  صحبت، اجازه صحبت دادن

  بهترین دوست او باشیم !

  پیش نهادها و نکات مهم برای والدین ، در رابطه با دوستی‌ها در دوره نوجوانی : -

  هر چه والدین رابطه صمیمانه‌تری با فرزندان خود داشته باشند، در دوره نوجوانی

  مشکلات کم‌تری در ارتباط با همسالان و دوستان نوجوان خود خواهند داشت. - بهتر است

  در دوره نوجوانی ، راب

  نوجوان ،دوست دارد زیبا باشد

  همسالان به عنوان معلمان همسالان می‌توانند معلمان کارایی برای تدریس موضوعات

  درسی باشند. در برخی کشورها تقریبا همه کودکان و نوجوانان موظفند به افراد

  کوچک‌تر از خود آموزش دهند. این کار صرفا برای آموزش کودکان خردسال‌تر نیست، بلکه

  وسیله‌ای است برای این که به

  دوست ، بعد از والدین و معلم

  یکی از کارکردهای مهم گروه ، ایجاد احساس ایمنی برای نوجوان در خارج از خانواده

  است. این احساس ایمنی ...

  دوستی ، از نوع نوجوانی

  یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری رفتارها، افکار، نگرش‌ها، احساسات، آرزوها و به‌طور

  کلی شخصیت نوجوانان، ارتباط با دوستان و همسن و سالان است. به‌طور نسبی می‌توان

  گفت که در شش سال اول زندگی، خانواده، در شش‌ سال دوم، معلمان و در شش سال سوم

  زندگی، همسالان و دوست

  دوست داشتن گناه است؟

  با شكل‏گیری روابط عاطفی بین دختر و پسر و افزایش تدریجی آن، زمینه فی وابستگی

  آنها به یكدیگر و تشدید آن فراهم می‏شود. ...

  به او بگوئید: دوستش دارم

  معمولاً جوان در این گونه اظهار محبت‏ها به دنبال یكی از دو امر است؛ یعنی یا خود

  داشتن رابطه دوستانه و اظهار محبت به دیگری هدف است و یا اظهار محبت و دوستی،

  مقدمه جلب نظر طرف مقابل، برای ازدواج و تشكیل زندگی مشترك است.

  دوست آن است که...

  میزان نقش و تأثیرگذاری والدین در دوستی‌های کودکان و نوجوانان خود تا حد بسیار

  زیادی بستگی به سن فرزندان دارد

  دوست مناسب برای فرزند شما

  به نظر می رسد دوستیابی به آسانی بازی با بچه باشد، اما اگر شما به کودک و جوان

  خود توجه کنید خواهید دید که اینکار چقدر مشکل است. یک کودک 2 ساله به نوبت

  دقایقی روی تختخواب می خوابد و دقایقی دیگر را صرف گرفتن اسباب بازی مورد علا...

  چگونه دوستی هایمان را مستحكم كنیم؟

  آیا بین شما و دوستتان مشكلی پیش آمده؟ آیا فراموش نمودن رنجش های قدیمی سخت است؟

  كسی كه بتواند با این قبیل مشكلات مبارزه كرده و از خطراز دست دادن یك دوست یا

  دوستان، به منظور بهبود روابط دوستانه استقبال كند، كسی است كه در برقرا...

  اخلاق نیكو از ویژگی های یك دوست خوب است. ( قسمت سوم )

  در قسمت قبل برخی از ویژگی های دوست خوب عنوان شد . اینك ادامه مطلب را پی می

  گیریم ... 7- اخلاق نیكو حسن خلق آن است كه فرد به اخلاق و صفات پسندیده انسانی و

  اسلامی مزین شده باشد و به خوی خوش و اخلاق نیكو اعمال و كردار خود را ت...

  یك دوست خوب را با این ویژگی ها می توان شناخت ( قسمت دوم )

  در قسمت قبل قسمتی از ویژگی های یك دوست خوب عنوان شد اینك ادامه ی مطلب را پی می

  گیریم ... 4 - اعتدال و میانه روی آیا هرگز به این نكته فكر كرده اید كه چرا

  میانه روی در زندگی ما كمتر به چشم می خورد؟ متأسفانه باید گفت كه در قشر...

  یك دوست خوب چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟ ( قسمت اول )

  كاربر محترم این مطلب در سه قسمت ارائه می شود. 1- ایمان و پارسایی ایمان و

  پارسایی از ویژگی های مهم یك دوست است ؛ زیرا انسان موحدی كه دین را با جان و

  وجود پذیرفته و به وجود بهشت و جهنم اعتقاد  دارد و از زوال دنیا و بقای ...

  شایسته ترین دوستی ها

  از هر چه بگذریم، سخن دوست خوش تر است . و چه دوستانی شایسته تر از"اهل بیت "،

  برای عشق ورزیدن ، دوست داشتن ، رابطه قلبی داشتن ، به یاد آنها زیستن و نفس

  كشیدن و با عشق و محبت آنان  تربیت كردن فرزند و در نتیجه آن...

  ضرورت انتخاب دوست

  یكی از ویژگی های طبیعت انسان ، اجتماعی بودن اوست. بدین لحاظ آدمی هرچند به جهتِ

  بر آوردن حوائج شخصی و انجام امور روزمره بی نیاز از دیگران باشد و شخصاً از همه

  ی امكانات لازم برای رفاه و آسایش در سطح عالی برخوردار باشد ، باز هم...

  دوستی چیست ؟ ( قسمت دوم )

  " برای خدا بودن" به چه معنا است؟ ممكن است این سؤال را مطرح كنید كه در دوستی، "

  برای خدا بودن" به چه معنی است؟ قبل از پاسخ دادن به این سؤال ، ابتدا باید دانست

  كه این سؤال برای چه كسی مطرح است؟ آیا سوال كن...

  دوستی چیست؟ ( قسمت اول )

  اگر اندكی دقت كنید، متوجه خواهید شد كه شما آگاهانه و یا ناخود آگاه به دنبال

  دوست هستید. اما آیا تا كنون فكر كرده اید كه دوستی چیست و دوستی حقیقی كدام است؟

  از آنجا كه انسان موجودی اجتماعی است، صرف نظر از اینكه در چه جامعه ای...

            1

بالای صفحه

  صفحه اصلي درباره ما ارتباط با ما خدمات آرشيو نقشه سايت نظرات تعداد بازديد

  کنندگان تاکنون اکنون

در قسمت قبل به تناسب موضوع, مطالبى را ارائه داديم و گفتيم:

در قسمت قبل به تناسب موضوع, مطالبى را ارائه داديم و گفتيم:
* دوست يعنى يار, رفيق, هم دل, خيرخواه و آشنا.
* دوستى, رابطه اى كامل تر و برتر از معاشرت ساده و هم زيستى معمولى است.
* احساس نياز به معاشرت صميمانه و هم دلى با ديگران, علاوه بر اين كه يكى از جلوه هاى زندگى اجتماعى به شمار مى رود, ندايى است برخاسته از اعماق وجود انسان.
* هيچ چيز براى انسان, غم انگيزتر و آزاردهنده تر از اين نيست كه احساس كند در اين دنياى پهناور, يكه و تنها است و هيچ قلبى براى او نمى تپد.
* نوجوانى مرحله اى حساس از زندگى يك انسان است كه در معرض دشوارترين شرايط قرار مى گيرد. در اين وضعيت, بزرگان با تجربه بايد نوجوانان را در گذر از اين مرحله يارى رسانند.
* نشانه هاى دوست خوب با گرايش هاى فكرى و عقايد افراد و خط مشى و سليقه آنان در زندگى كاملاً هم آهنگ است.
* ظريف ترين و ارزش مندترين دوستى ها آن است كه رنگ و بوى معنوى داشته و براساس ارزش هاى دينى, عقلانى, زيربنايى و ماندگار طرح ريزى شده باشد.
* اسلام معيارهاى مختلفى را در انتخاب دوست معرفى مى كند, كه برخوردارى از روح اجتماعى و خيرخواه و با انصاف بودن از آن جمله است.
در اين شماره با توضيحى بيش تر درباره برخى مسائل ياد شده به لحاظ اهميت آن, بحث معيارهاى دوست خوب را دنبال مى كنيم.

بهترين سرمايه

از جمله سرمايه هاى زندگى و عوامل خوش بختى, دوست شايسته است. اميرمؤمنان على(ع) ضمن توصيه به مردم براى استحكام پيوند برادرى, دوست را بهترين ذخيره در دنيا و آخرت دانسته و مى فرمايد:
(عليكم بالاخوان فانّهم عُدة فى الدنيا والاخرة الا تسمعون الى قوله تعالى فمالنا مِن شافعين ولاصديق حميم;2 بر شما لازم است كه براى خود دوستانى برگزينيد; زيرا دوستان, ذخاير دنيا و آخرت هستند; مگر نشنيده ايد سخن خدا را درباره گم راهان كه در روز قيامت نگرانند و مى گويند: در اين روز نه شفيعى داريم كه از ما شفاعت كند و نه دوستى كه دركارهايمان همت گمارد).
نقش سازنده دوست خوب, در ارتباط با گروهى خاص از مردم مطرح نيست و همه گروه هاى سنّى, در تمام دوره هاى زندگى مى توانند از ثمرات آن بهره مند گردند; اما بايد توجه داشت كه اين موضوع در مورد نسل جوان كه در آستانه ورود به زندگى اجتماعى قرار گرفته است, از اهميت بيش ترى برخوردار است, زيرا شخصيت انسان بيش تر در سنين نوجوانى و جوانى شكل مى گيرد, از اين رو حساسيت اين دوره از زندگى نسبت به ساير دوره ها بيش تر است.
نسل نوپا و جوان ما مى تواند با بهره گيرى از تجربيات و هنر و خلق وخوى دوستان شايسته و مهارت ها و امكانات موجود در وجود خود و محيط زندگى, استعدادهاى اجتماعى خود را شكوفا كرده و مجموع نيروها و توان خود را براى آينده اى روشن و فردايى بهتر به كار گيرد.

زيان بار بودن دوست ناشايست

هرچند برخوردار نبودن از دوست و تنها زندگى كردن, علاوه بر مشكلات دنيوى, خسارت ها و ناگوارى هايى را در سراى ديگر به دنبال دارد, اما هرگز نبايد فراموش كرد كه دوستى با افراد ناشايست و هم نشينى با گناه كاران و افراد ناباب, به مراتب از نداشتن دوست زيان بارتر است; زيرا كسى كه دوست خوب ندارد, از بركات دوست و تجربيات او, هنر و كمالات مادى و معنوى كه ممكن بود بر اثر دوستى با افراد شايسته نصيبش شود محروم مى گردد و مجبور مى شود يك تنه در راه هاى پرپيچ وخم و صعب العبور زندگى گام بردارد, اما آن كس كه دوست بد و ناشايست دارد, نه تنها به رشد و درجات عالى از كمال نمى رسد, بلكه ارزش هاى وجودى و فضايل ذاتى و انسانى خود را نيز كه قانون خلقت در اختيارش قرار داده است از دست مى دهد و در نتيجه به محروميت ها و مشكلات دنيوى و نيز عذاب هاى اخروى گرفتار مى شود.

مجموع هشدارها و رهنمودهاى اولياى گرامى اسلام در زمينه انتخاب دوست و معيارهاى آن و نيز زيان هاى هم نشينى و دوستى با افراد ناشايست در همين راستا صورت گرفته است. به چند روايت در اين زمينه اشاره مى كنيم.
* قال رسول الله(ص): (اَوحَشُ الوحشة قرين السوء;4 ترسناك تر از هرچيز, هم نشين بد است.)
* قال على(ع): (اِحذر مجالسة قرين السوء فانّه يُهلك مقارنه ويُردى مصاحبه;5 از هم نشينى با دوست بد خوددارى كن, چرا كه او دوست خود را نابود مى كند و همراه خود را به پستى مى كشاند.)
* (كُن بالوحدة آنَسَ مِنك بقرناء السوء;6 به تنهايى مأنوس تر باش تا به دوستان بد.)
* (صاحب السوء قطعة من النار;7 هم نشين بد پاره اى از آتش است.)
* قال الصادق(ع): (مَن يصحب صاحب السوء لايسلم;8 كسى كه با رفيق بد هم نشين شود, سالم نمى ماند.)
با نگاهى گذرا به سخنانى از اين دست به خوبى مى توان دريافت كه از ديدگاه پيشوايان دينى و الگوهاى تربيتى مكتب اسلام, زشتى ها و بدى هاى اخلاقى همانند اخلاق نيكو سرايت كننده اند; همان طور كه اخلاق خوب و عادت هاى پسنديده از فردى به فرد ديگر سرايت مى كنند, اخلاق زشت و رفتار ناپسند نيز مسرى هستند. بنابراين نسل جوان بايد بيش تر از سايرين مراقب دوستان و اطرافيان خود باشند و كم تر در معرض چنين خطرهايى قرار گيرند. حتى جوانانى كه بر اثر تربيت هاى صحيح و مراقبت هاى ويژه پدر و مادر و مربّيان دل سوز در دوران كودكى خوب و شايسته تربيت شده اند, از انحراف در امان نيستند و اخلاق نيكو و روحيات عالى آنان براى هميشه و در همه شرايط مصون و محفوظ نخواهد ماند. خطيب توانا, مرحوم فلسفى در بخشى از بحث هاى خود درباره دوست مى نويسد:
(معاشرت هاى بد و محيط هاى فاسد مى تواند نتايج خوب دوران كودكى را نابود كند و خلق و خوى پسنديده آن ها را به عادات بد و صفات ناپسند تبديل نمايد و در نتيجه, شخصيّت معنوى و حسن سازش اجتماعى آنان را درهم بشكند و موجبات ناكامى و محروميتشان را فراهم آورد. چه بسيار اتفاق افتاده كه جوانانى پاك دل و بافضيلت بر اثر رفت و آمد در مراكز فساد و هم نشينى با رفقاى بد, تمام مزاياى اخلاقى و صفات انسانى خود را از دست داده اند و در منجلاب فساد و تيره روزى سقوط نموده اند. بعضى از آن ها چنان به انحطاط و پستى گراييده اند كه سرانجام دست به خودكشى زده و به حيات ننگين خود خاتمه داده اند.
پسر نوح با بدان بنشست
خاندان نبوتـش گم شد

اولياى گرامى اسلام براى آن كه پيروان شايسته و بافضيلت خود را از انحراف و سقوط محافظت كنند… همواره با تذكرات مؤكّد, از معاشرت هاى مضر و گم راه كننده برحذرشان داشته اند… على(ع) به كميل بن زياد سفارش كرد كه از منافقان اجتناب كن و با افراد خائن رفاقت منما, بپرهيز از اين كه به خانه ستم كاران رفت و آمد كنى و با آنان بياميزى, بپرهيز از اين كه فرمان بردار آن ها باشى و در مجالسشان حاضر شوى, كه خدايت بر تو غضب روا دارد. على(ع) مى فرمايد: ساياك وصحبةَ مَن الهاك واغراك فانّه يخذلك ويوبقك;9 بپرهيز از رفاقت با كسى كه اغفالت مى كند و فريبت مى دهد, كه سرانجام مايه خوارى و هلاكتت خواهد شد.ز)10
در بخش هاى بعد به نكات ديگرى در اين زمينه اشاره خواهيم كرد.

نشانه هاى دوست خوب

در شماره قبل گفتيم گرايش ها و اعتقادات و خط مشى زندگى و سليقه افراد, در معرفى نشانه هاى دوست نقش دارند و چون ما مسلمانيم و اسلام را مكتب جاويد و دستوراتش را اصولى و سازگار با طينت پاك خويش مى دانيم, در مسئله نشانه هاى دوست خوب با اين ديدگاه به بحث مى پردازيم.
در گذشته دو معيار براى انتخاب دوست آورديم: 1. برخوردارى از روح اجتماعى و نوع دوستى 2. خيرخواهى و انصاف. در اين شماره به دو مورد ديگر اشاره مى كنيم:

1. برخوردارى از عقل و خرد
مهم ترين معيار در انتخاب دوست, عقل و خرد است. عقل دو نوع است:
الف: عقل طبيعى, و آن عطيه اى است الهى كه به طور طبيعى و براساس حكمت و قانون خلقت در اختيار انسان قرار گرفته است تا او به كمك آن, در امور مختلف زندگى انديشيده و خوب و بد را از هم تشخيص دهد.
ب. عقل اكتسابى, و آن عقلى است كه از طريق به كارگيرى عقل طبيعى و تجربه و مطالعه و تفكر در قضاياى مختلف زندگى و دقت در حوادث اطراف و بررسى امور ديدنى و شنيدنى به دست مى آيد.
به طور كلى جوانان در تجزيه و تحليل بسيارى از مسائل اطراف و روى دادها يك سان نيستند; برخى از چنان رشد و قدرت تفكر و انديشه اى برخوردارند كه در روبه رو شدن با حوادث گوناگون زندگى به خوبى مى توانند نيك و بد را شناخته و راه صحيح زندگى را انتخاب كنند, چنين افرادى به حق شايستگى دوست بودن را دارند و مى توان از تجربيات و توان مندى هاى بالفعل و بالقوه آنان بهره مند شد.اهميت خردمند بودن دوست به حدى است كه اميرمؤمنان على(ع) مى فرمايد:
(عدّو عاقل خير مِن صديق احمق;11 دشمن باخرد از دوست نادان بهتر است.)
على(ع) در جايى ديگر مى فرمايد: (كن بعدوك العاقل اوثق منك بصديقك الجاهل;12 به دشمن خردمند خود مطمئن تر باش تا به دوست جاهلت.)
دوستى با مردم دانا نكوست
دشمن دانا به از نادان دوست
دشمن دانا بلندت مى كند
بر زمينت مي زند نادان دوست

ثمرات دوست خوب و بهره هاى حاصل از دوستى با او بر كسى پوشيده نيست. هم نشينى با دوستان خردمند, نيروى عقل انسان را پرورش داده, استعدادهاى نهفته درونش را بيدار مى كند و زحمت پيمودن راه هاى طى شده و آزمودن راه هاى تجربه شده را از دوش او برمى دارد و سبب پيش رفت و منشأ تحولاتى عظيم مى شود.
اميرمؤمنان على(ع) مى فرمايد:
(صحبة الوليِّ اللبيب حيات الروح;13 هم نشينى با دوست خردمند, زندگى بخشِ جان و روان است.)
* (اكثر الصلاح والصواب فى صحبة اولى النهى والالباب;14 بيش تر خوبى و درستى در هم نشينى با صاحبان خرد و انديشه است.)
با توجه به آن چه گذشت, سودمندترين روش آن است كه با پيوند دوستى با خردمندان, بر عقل و انديشه و قدرت تجزيه و تحليل خود بيفزاييم و زمينه تحقق اين سخن اميرمؤمنان على(ع) را فراهم سازيم كه فرمود:
(حق على العاقل اَن يُضيفَ الى رأيه رأيَ العُقلاء ويضم الى علمه علوم الحكماء;15 خردمند را شايسته است كه رأى و نظر عاقلان را بر انديشه خود بيفزايد و علم حكيمان و دانشمندان را به علم خود پيوند زند.)
هم نشيـن تو از تـو به بايد
تا تو را عقل و دين بيفزايد

در سخنان بزرگان دين ويژگى هاى دوستان خوب به گونه هاى مختلف, مزاياى دوستان خردمند و خسارت هاى دوستان احمق و نادان آمده است كه در ادامه بحث براى روشن شدن هرچه بيش تر موضوع به بعضى از آن سخنان اشاره مى كنيم.
* امام باقر(ع) مى فرمايد: قصد سفرى داشتم كه پدرم على بن الحسين(ع) ضمن سفارشات خود به من فرمود: فرزندم از همراهى و رفاقت با احمق دورى كن و او را رها ساز و با او سخن مگو كه او بدمنظر است, غايب باشد يا حاضر, اگر سخن بگويد حماقت و نادانى اش او را رسوا كند و اگر سكوت كند, نارسايى اش ظاهر گردد و اگر كارى كند, آن را خراب كند و اگر رازى به او سپرده شود, افشا كند. نه علم خودش او را بى نياز كند و نه از دانش ديگران سود برد. اندرزگوى خود را فرمان نبرد و دوست خود را راحت نگذارد, مادرش مرگ او را دوست دارد تا در عزايش بگريد و همسرش آرزو دارد او را از دست بدهد و همسايه اش آرزو مى كند منزلش دور باشد و هم نشين او از ترس نشست و برخاست با وى تنهايى را برمى گزيند. وقتى در مجلسى وارد شود اگر از حاضران كوچك تر باشد, همه را عاجز كند و اگر از آن ها بزرگ تر باشد, با رفتار خود آنان را گم راه سازد.)16
* امام صادق(ع) از امام محمد باقر(ع) نقل مى كند كه حضرت فرمود: پدرم به من سفارش كرد با پنج دسته هم نشين مباش كه از آن جمله است احمق: (ايّاك و مصاحبة الاحمق فانَّه يريد ان ينفعك فيضرك;17 از دوستى با احمق دورى كن, چرا كه او اراده مى كند به تو سود رساند [اما در اثر حماقت] به تو ضرر و زيان مى رساند.)
* اميرمؤمنان على(ع) مى فرمايد: (صحبة الاحمق عذاب الروح;18 دوستى با احمق, مايه عذاب روح است.)
* از نادان دورى كن, زيرا نرمى و سازش با او مايه رنج, توافق با او مايه سقوط و مخالفت با او مايه زيان و هم نشينى با او مايه بدفرجامى است.19
* عقل و خرد تا آن جا اهميت دارد كه اميرمؤمنان(ع) مى فرمايد:
(استشر عدوّك العاقل واحذر رأى صديقك الجاهل;20 با دشمن خردمند خود مشورت كن, اما از دوست نادانت پرهيز نما.)
* (روزى قنبر, خدمت گزار على(ع) به مجلس يكى از مردان متكبر و تجاوزكار وارد شد. در محضر وى جمعى نشسته بودند, از آن جمله مرد كم تشخيصى بود كه خود را از شيعيان ثابت قدم على(ع) مى دانست. موقعى كه قنبر به مجلس وارد شد, آن شيعه موقِع نشناس براى احترام قنبر و به پاس مقام شامخ على(ع) از جا برخاست و عملاً مقدم او را گرامى داشت. مرد متكبر از اين كار خشمگين شد و به وى گفت: آيا در محضر من براى ورود يك فرد خدمت گزار قيام مى كنى؟ مرد موقِع نشناس به جاى آن كه سكوت كند و بر جاى خود بنشيند و به خشم تجاوزكار متكبر پايان دهد, جوابى داد كه خشم او را تشديد كرد. گفت: چرا به احترام قنبر قيام نكنم؟ او به قدرى بزرگوار و شريف است كه فرشتگان بال هاى خود را در راه وى مى گسترانند و قنبر روى بال ملائكه راه مى رود.
اين اظهار دوستى نابه جا و بى مورد چنان مرد متكبر را ناراحت كرد كه از جاى خود برخاست, قنبر را زد و به او ناسزا گفت. به علاوه تهديدش كرد كه اين ماجرا بايد پنهان بماند و كسى از كتك زدن و دشنام دادن من آگاه نشود.
طولى نكشيد [كه] آن شيعه موقِع نشناس بر اثر مارگزيدگى بسترى شد. على(ع) به عيادتش رفت, از فرصت استفاده كرد و به وى فرمود: اگر مى خواهى خداوند عافيتت دهد, بايد متعهد شوى كه از اين به بعد نسبت به ما و دوستان ما اظهار علاقه و محبت بى مورد نكنى و در محضر دشمنان, موجبات زحمت و آزار ما و ياران ما را فراهم نياورى).21
موقِع نشناسى و عمل ناسنجيده شخص مورد نظر, زمينه هتك حرمت و توهين به قنبر را فراهم كرد. از اين رو امير مؤمنان على(ع) ضمن عيادت و احوال پرسى, او را از تكرار چنين عمل بى موردى برحذر داشت.
در پايان اين بخش يادآور مى شويم, همان طور كه كوته فكرى و نادانى مراتب و درجاتى دارد, عقل و درايت نيز داراى مراتبى است و دوست انسان هرچه عاقل تر باشد, ارزش دوستى با او بيش تر خواهد بود. امام صادق(ع) مى فرمايد:
برادران سه دسته اند: يكى چون غذا است كه در همه حالات مورد نياز است و او رفيق عاقل است, دومى چون بيمارى و درد است و او رفيق نادان است, سومى به منزله دارو و شفابخش است و او رفيق لبيب, روشن فكر و بسيار عاقل است.22

2. سلامت روح و روان
ييكى ديگر از نشانه هاى دوست خوب, سلامت روح و روان است. دور بودن از مفاسد و رذايل و آلودگى هاى اخلاقى از ويژگى هاى مهم دوست خوب به شمار مى رود. قبلاً يادآور شديم كه انسان در معرض تغيير و تحول قرار دارد; همان طور كه بدن او از آب و هوا و خوراكى ها و نوشيدنى ها اثر مى پذيرد, روح و روان او نيز از محيط زندگى و مصاحبت و همراهى با دوستان, صفات زشت و زيبا را به خود گرفته و تحت تأثير قرار مى گيرد. امير مؤمنان على(ع) مى فرمايد:
(صحبة الاشرار تكسبُ الشَّرَّ كالريح اذا مرَّت بالنتن حملت نتناً;23 هم نشينى با تباه كاران مايه تباهى است; همانند باد كه وقتى بر مردار مى وزد با خود بوى بد به همراه دارد.)
به عبارت ديگر, همان طور كه اگر آب از كنار باغ ها و شكوفه ها بگذرد خوش بو و اگر از كنار لجن زار بگذرد بدبو است, انسانى كه با نيكوكاران رفت و آمد و حشر و نشر دارد, به نيكى مى گرايد و انسانى كه با بدان نشست و برخاست كند, به بدى گرايش مى يابد.
استاد شهيد مرتضى مطهرى(ره) در توضيح جمله اى از حضرت على(ع) كه فرمود: (مجالسة اهل الهوى منسأة للايمان;24 هم نشينى با هواپرستان فراموش خانه ايمان است), مى فرمايد:
(تعبير بسيار رسا و كامل همين است كه على(ع) فرمود: فراموش خانه; يعنى انسان آن قدر تحت تأثير دوستان و معاشران بد هست كه تا وقتى كه با آنان هست, مثل اين است كه او را در فراموش خانه برده اند, افكار و عقايد پاك خود را موقتاً از ياد مى برد; مثل اين است كه در آن وقت, هم چو افكار و عقايدى نداشته است.)25
و اين همان نكته ارزش مندى است كه در پيام تربيتى سالار شهيدان امام حسين(ع) به آن اشاره شده است:
با بدعت گذاران همراه و دوست نشويد و با آنان مجالست نكنيد, چرا كه پيش مردم همانند يكى از آن ها خواهيد بود. رسول خدا(ص) فرمود: انسان به دين دوست و هم نشين خود است.26
ييكى از علل ممنوعيّت رفت و آمد با افراد فاسد و ناپاك كه پيشوايان دين توصيه كرده اند, همين نكته است كه اساساً چنين افرادى براى اين كه تنها نباشند و بتوانند در جامعه به اعمال ننگين خود ادامه دهند, تلاش مى كنند با فريب دوستان خود و آلوده كردن آنان به اعمال و اخلاق زشت خود, افراد بيش ترى را هم رنگ خود سازند. امير مؤمنان على(ع) در توصيه به فرزند رشيدش امام حسن مجتبى(ع) مى فرمايد:
از جايگاه تهمت و مجلسى كه مورد بدگمانى است پرهيز كن, چرا كه هم نشين بد,دوست خود را فريب مى دهد.27
در جايى ديگر مى فرمايد: (اياك و معاشرة الاشرار فانهم كالنار مباشرتها تحرق;28 از هم زيستى با تبه كاران دورى كن, چرا كه آن ها هم چون آتش اند كه نزديك شدن به آن انسان را مى سوزاند.)
تا توانى مى گريز از يار بد
يار بد بدتر بود از مار بد
مار بد تنها تو را بر جان زند
يار بد بر جان و هم ايمان زند

به تحقيق يكى از راه هاى پى بردن به علل بزه كارى و انحرافات برخى جوانان و گرايش آنان به كارهاى زشت و گناه, جست وجو در هم نشينان آنان است. بسيارند افراد بى تجربه و ساده اى كه در دام دوستان خلاف كار و فاسد مى افتند و به كارهاى پست و خانمان سوز مبادرت مى ورزند و سلامت خود و جامعه را در معرض خطر قرار مى دهند. افرادى كه با دوستان نااهل و بدسيرت رفت و آمد مى كنند هرچند بتوانند از خود مراقبت كنند و مواظب باشند كه به آلودگى هاى آنان گرفتار نشوند, اما هرگز نخواهند توانست خود را از رسوايى و ننگ و بدنامى اجتماعى محفوظ دارند. بدنامى, يك اثر قهرى است كه بر اثر هم زيستى و رفت و آمد با افراد خلاف كار, دامن انسان را خواهد گرفت و همين بدنامى و تخريب شخصيت به مرور زمينه بدبينى اجتماعى و انزوا و گوشه گيرى و در نتيجه افتادن به دام بزه كارى و خلاف را فراهم خواهد كرد.
پيامبر گرامى اسلام مى فرمايد:
(اولى الناس بالتهمة مَن جالس اهل التهمة;29 شايسته ترين مردم براى بدنامى كسى است كه با بدنامان هم نشين و دوست است.)
اميرمؤمنان على(ع) مى فرمايد:
* (مَن صحِبَ الاشرار, لَمْ يَسلَم;30 كسى كه با تبه كاران همراه است, سالم نمى ماند.)
* (مَن قرب مِن الدنية اتّهم;31 هركس به پستى نزديك شود, مورد سوءظن قرار مى گيرد.)
* (مصاحب الاشرار كراكب البحران سلم مِن الغرق لم يسلم مِن الفرق;32 كسى كه با تباه كاران همراه است, مانند سوار كشتى در دريا است; اگر از غرق شدن سالم بماند, از تنهايى و جدا ماندن از مردم در امان نخواهد ماند.)
از ديدگاه اميرمؤمنان(ع) رمز و راز تنها ماندنِ اين گونه افراد به جز مصاحبت و همراهى با فاسدان و تبه كاران و مورد اتهام و سوءظن قرار گرفتن آنان چيز ديگرى نيست; بنابراين سلامت روح و روان از برجسته ترين صفات و نشانه هاى دوست خوب به شمار مى رود و كمالات و تجربيات و اخلاق پسنديده از راه هم نشينى و مصاحبت با چنين افرادى حاصل مى شود; همان طور كه تباهى و ويرانى روح و روان و فساد اخلاق و يا بدنامى و تخريب شخصيت از ثمرات همراهى با دوستان نااهل شمرده مى شود. و همين نكته است كه ما را به رعايت احتياط كامل در گزينش دوست و پرهيز از كسانى كه به گناه و ناپاكى آلوده اند و به خيانت و زشتى خو گرفته اند, فرامى خواند.
افراد ناپاك, نه قابل اعتمادند و نه شايسته رفاقت و دوستى; پس بايد از برقرارى پيوند دوستى با آنان اجتناب كرد.
حسن ختام اين بحث را با داستانى از امام صادق(ع) به نقل از استاد شهيد مرتضى مطهرى(ره) به پايان مى بريم:

دوستى اى كه بريده شد

(شايد كسى گمان نمى بُرد كه آن دوستى بريده شود و آن دو رفيق كه هميشه ملازم يك ديگر بودند, روزى از هم جدا شوند. مردم يكى از آن ها را بيش از آن اندازه كه به نام اصلى خودش بشناسند, به نام دوست و رفيقش مى شناختند. معمولاً وقتى كه مى خواستند از او ياد كنند, توجه به نام اصلى اش نداشتند و مى گفتند: رفيق.
آرى, او به نام سرفيق امام صادقز معروف شده بوده ولى در آن روز كه مثل هميشه با يك ديگر بودند, با هم داخل بازار كفش دوزها شدند. آيا كسى گمان مى كرد پيش از آن كه آن ها از بازار بيرون بيايند, رشته دوستى شان براى هميشه بريده شود؟!
در آن روز او مانند هميشه همراه امام بود, و با هم داخل بازار كفش دوزها شدند. غلام سياه پوستش هم در آن روز با او بود و از پشت سرش حركت مى كرد. در وسط بازار, ناگهان به پشت سر نگاه كرد, غلام را نديد; بعد از چند قدم ديگر دو مرتبه سر را به عقب برگرداند باز هم غلام را نديد; سومين بار به پشت سر نگاه كرد هنوز هم از غلام كه سرگرم تماشاى اطراف شده و از ارباب خود دور افتاده بود, خبرى نبود; براى مرتبه چهارم كه سر خود را به عقب برگرداند, غلام را ديد. با خشم به وى گفت: مادر فلان! كجا بودى؟ تا اين جمله از دهانش خارج شد, امام صادق(ع) به علامت تعجب, دست خود را بلند كرد و محكم به پيشانى خويش زد و فرمود: سبحان الله! به مادرش دشنام مى دهى! به مادرش نسبت كار ناروا مى دهى! من خيال مى كردم تو مردى باتقوا و پرهيزكارى; معلوم شد در تو ورع و تقوايى وجود ندارد.
[آن مرد گفت:] يابن رسول الله! [اصليت] اين غلام (سِنْدى) است و مادرش هم از اهل (سِند) است, خودت مى دانى كه آن ها مسلمان نيستند. مادر اين غلام, يك زن مسلمان نبوده كه من به او تهمت ناروا زده باشم.
[امام صادق(ع) فرمود:] مادرش كافر بوده كه بوده. هر قومى سنّتى و قانونى در امر ازدواج دارند. وقتى طبق همان سنت و قانون رفتار كنند, عملشان زنا نيست و فرزندانشان زنازاده محسوب نمى شوند. امام بعد از اين بيان به او فرمود: ديگر از من دور شو, بعد از آن ديگر كسى نديد كه امام صادق(ع) با او راه برود تا مرگ بين آن ها جدايى كامل انداخت.)33
 

پى نوشت ها:
1ـ بحارالانوار, ج71 (چاپ بيروت) ص188.
2ـ محدّث نورى, مستدرك الوسائل (چاپ قديم) ج2, ص62.
3ـ فرقان(25) آيه 28.
4ـ بحارالانوار, همان, ص167.
5ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم (مركز تحقيقات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم) ص431, حديث شماره 9816.
6ـ همان, شماره 9841.
7ـ همان, شماره 9819.
8ـ محدّث نورى, همان, ص65.
9ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم, همان, شماره 9890.
10ـ جوان, ج2, ص143ـ142.
11ـ بحارالانوار (چاپ بيروت) ج75.
12ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم, همان, ص425, شماره 9753.
13ـ همان, ص429, شماره 9771.
14ـ همان, شماره 9768.
15ـ همان, ص55, شماره 496.
16ـ عن مسعدة بن صدقه, عن جعفر بن محمد, عن ابيه(ع) قال: (اردت سفراً فاوصى ابى على بن الحسين عليهما السلام, فقال فى وصيته: اياك يا بنيّ ان تصاحب الاحمق او تخالطه; واهجره ولاتجادله, فان الاحمق هُجنَةُ عينٍ غائباً كان او حاضراً, ان تكلم فضحه حمقه, وان سكت قصر به عيّه وان عمل افسد و ان استرعى اضاع, لاعلمه من نفسه يغنيه ولاعلم غيره ينفعه, ولايطيع ناصحه, ولايستريح مقارنه تودّ امّه ثكلته وامرأته انها فقدته, وجاره بُعد داره, وجليسه الوحدة من مجالسته, ان كان اصغر من فى المجلس اعيى من فوقه وان كان اكبرهم افسد من دونه): بحارالانوار (چاپ بيروت) ج71, ص198; به نقل از: امالى شيخ طوسى, ج2, ص226.
17ـ همان, ص208.
18ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم, همان, ص432, شماره 9851.
19ـ (احذر الاحمق فان مداراته تُعَنّيكَ وموافقته ترديك ومخالفته تؤذيك ومصاحبته وبال عليك): همان, شماره 9847.
20ـ همان, شماره 10086.
21ـ سفينةالبحار, ج1, ص592, كلمه سبب: ترجمه داستان از محمدتقى فلسفى, جوان, ج2, ص335ـ334.
22ـ (الاخوان ثلاثة: فواحد كالغذاء الذى يحتاج اليه كل وقت فهو العاقل, والثانى فى معنى الداء وهوالاحمق والثالث فى معنى الدواء فهو اللبيب): تحف العقول (چاپ مؤسسة الاعلمى للمطبوعات, بيروت) ص239.
23ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم, همان, ص431, شماره 9826.
24ـ نهج البلاغه فيض الاسلام, خطبه 85, ص199.
25ـ حكمت ها و اندرزها, ص280.
26ـ (لاتصحبوا اهل البدع ولاتجالسوهم فتصيروا عند الناس كواحدٍ منهم, قال رسول الله(ص): المرء على دين خليله وقرينه): بحارالانوار, ج71 (چاپ بيروت) ص201.
27ـ (اياك ومواطن التهمة والمجلس المظنون به السوء فان قرين السوء يَغُرُ جليسه): وسائل الشيعه, ج8, ص423.
28ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم, همان, ص431, شماره 9821.
29ـ مستدرك الوسائل (چاپ قديم) ج2, ص65.
30ـ تصنيف غررالحكم و دررالكلم, همان, شماره 9830.
31ـ همان, ص434, شماره 9917.
32ـ همان, شماره 9834.
33ـ داستان راستان, ج1, ص158; به نقل از اصول كافى, ج2, باب النداء, ص324 و كتاب وسائل الشيعه, ج2, ص477.

توضيح پيرامون
پرسش هاى پايه سه
براى مشتركين پايه سه(دوره راهنمايى) پانزده پرسش تستى انتخاب شده كه پس از مطالعه متن و با توجه به نكات ذيل, آن را پاسخ خواهند داد.
1 . تمامى پرسش هاى اين بخش برگرفته از متن پايه سه است.
2 . پاسخ صحيح هر پرسش را در جدولى كه آخر مجله آمده است, علامت بزنيد. (كپى جدول نيز پذيرفته مى شود).
3 . پاسخ نامه را به همراه مشخصات كامل خود به آدرس مجله ارسال كنيد.

يادآورى:
مجموع پرسش ها 98 امتياز دارد و براى كسانى كه علاوه بر جوابيه, مطالب جذاب و آموزنده در حيطه معارف اسلامى و در قالب شعر, داستان, لطيفه و يا خاطره ارسال كنند, حداكثر دو نمره منظور گرديده كه به امتياز جوابيه آنان افزوده مى شود.

پرسش ها
1. به فرموده پيامبر گرامى اسلام(ص) ترسناك تر از هر چيز است:
الف) كودكى.
ب) هم نشين بد.
ج) تنهايى.
2.كدام گزينه صحيح است؟
الف) دشمن باخرد بهتر از دوست نادان نيست.
ب) به دشمن خردمند بيش تر مى شود اطمينان كرد تا به دوست نادان.
ج) خط مشى زندگى و سليقه افراد در معرفى نشانه هاى دوست نقش ندارند.
3. از ديدگاه اميرمؤمنان على(ع) بهترين ذخيره در هر دو جهان چيست؟
الف) سرمايه.
ب) دوست.
ج) نوجوانى.
4. چه چيزى زندگى بخشِ جان و روان است؟
الف) مشورت.
ب) قدرت تجزيه و تحليل.
ج) هم نشينى با خردمندان.
5. زيان هاى دوست بد:
الف) بيش تر دنيوى است.
ب) محدود به آخرت نيست.
ج) نسبت به محروم بودن از دوست كم تر است.
6. كدام دسته از صفات اخلاقى سرايت كننده اند؟
الف) بدى ها.
ب) خوبى ها.
ج) خوبى ها و بدى ها.
7. عقل اكتسابى:
الف) از طريق تجربه و به كارگيرى عقل طبيعى حاصل مى شود.
ب) به طور طبيعى در وجود انسان موجود است.
ج) عطيه اى است الهى كه به طور طبيعى و از طريق مطالعه و تفكر حاصل مى شود.
8. كدام گزينه صحيح نيست؟
الف) افرادى كه در دوران كودكى خوب تربيت شوند, از انحراف در امان هستند.
ب) هم نشين بد, پاره اى از آتش است.
ج) شخصيت انسانى بيش تر در سنين نوجوانى و جوانى شكل مى گيرد.
9. جمله (احمق نه علم خودش او را بى نياز كند و نه از دانش ديگرى سود برد) از كيست؟
الف) امام باقر(ع)
ب) امام زين العابدين(ع).
ج) امام صادق(ع).
10. انسانى كه با نيكوكاران رفت وآمد مى كند:
الف) نيكوكار است.
ب) در رفاه است.
ج) به نيكى متمايل مى شود.
11. راهى است براى پى بردن به علل انحرافات برخى جوانان:
الف) جلوگيرى از عوامل تباه كننده.
ب) شناخت عوامل و علل مفاسد.
ج) جست وجو در هم نشينان.
12. در صورتى كه انسان بتواند خود را از آلودگى هاى افراد فاسد حفظ كند:
الف) بايد با آنان رفت و آمد كند.
ب) نبايد با آنان رفت وآمد كند, چون از بدنامى در امان نخواهد ماند.
ج) مى تواند با آنان رفت و آمد كند تا بر تجربيات او افزوده شود.
13. كدام گزينه, سخن اميرمؤمنان على(ع) است؟
الف) كسى كه با تبه كاران همراه است, سالم نمى ماند.
ب) با پنج دسته هم نشين مباش كه يكى از آن ها احمق است.
ج) كسى كه با رفيق بد هم نشين شود, سالم نمى ماند.
14. علت فاصله گرفتن امام صادق(ع) از فردى كه به غلام خود فحاشى كرد, چه بود؟
الف) نافرمانى غلام و تخطّى او از فرمان.
ب) بى تقوايى.
ج) مسلمان ندانستن مادر آن غلام.
15. چرا تبه كاران تلاش مى كنند افراد بيش ترى را با خود هم رنگ سازند؟
الف) چون تباه كارند.
ب) براى آلوده كردن ديگران.
ج) به خاطر زمينه سازى براى ادامه دادن به فساد خود.

قال اباعبدالله الحسين(ع):
(البخيلُ من بَخِلَ بالسّلامِ;
بخيل كسى است كه در سلام كردن بخل ورزد.)
(تحف العقول, ص248)

منبع اصلی : فصلنامه با معارف اسلامی آشنا شویم، شماره

حضرت امير(ع) نوعي ناتواني و بيدست و پايي است.

هم دوست يافتن، «هنر»است، هم دوست نگه داشتن، هم دوستيهايتعطيل شده و به هم خورده

را دوبارهپيوندزدن و برقرار ساختن. علي(ع) ميفرمايد:

«اَعجَزُ الناسِ مَنْعَجَزَ عَن اكتسابِ الأخوان، وَ اعجزُمنه مَنْ ضَيَّعَ مَنْ

ظَفَرَ بِهِمِنهم»(1)

ناتوانترين مردم كسي است كهاز دوستيابي ناتوان باشد. ناتوانتر ازاو كسي است كه

دوستانِ يافته را از دستبدهد و قدرت حفظ آنها را نداشته باشد.

تأمل در اينكه چه خصلتها و برخوردهاوروحيه هايي سبب مي شود انسان، دوستانخود را از

دست بدهد و تنها بماند، ياآنكه از آغاز، نتواند دوستي براي خويشبگيرد، ضروري است.

سعدي گفته است:«دوستي را كه به عمري فراچنگ آرند،نشايد كه به يك دم بيازارند.»همرنگ

و هماهنگدوستان هر كس، مبناي قضاوت ديگراننسبت به اخلاق و شخصيت و افكار او

است.بعلاوه، تأثيرپذيري انسان از دوستان،در سنين مختلف، چه كودكي، چه جواني و چهحتي

ميانسالي، بسيار است. از اين رو دقتدر گزينش «دوستِ موافق»، به سلامتاخلاقي و

رفتاري انسان كمك مي كند. بهفرموده حضرت علي(ع):

«الصّاحِبُكالرُّقعَةِ فاتَّخِذْهُمشاكِلاً»(2)

دوست، همچون وصله جامهاست، پس آن را هم شكل و هم سان با خودتبرگزين.

ارتباط قلبي و دروني ميانانسانها، به پيوندهاي اجتماعي و بيرونيمي انجامد. روابط

اجتماعي هم، در روحياتو اخلاق افراد، اثر مي گذارد. بنابراين،آنان كه به تعالي فكر

و سلامت اخلاق وتهذيب نفس و تكامل شخصيت خويش علاقهمندند، ناگزير بايد در انتخاب

دوست،«معيارهاي مكتبي» را لحاظ كنند و بهآنچه از دوست «مي گيرند»، اهتمام

ورزند.اينكه گفته اند:

  تو اول بگوبا كيان زيستي پس آنگه بگويم كه توكيستي پس آنگه بگويم كه توكيستي پس

  آنگه بگويم كه توكيستي پس آنگه بگويم كه توكيستيپس آنگه بگويم كه توكيستي نشان

دهنده معيارِ «دوستان» درارزيابي شخصيت يك فرد است كه مردم نيزآن را در داوريها و

ارزيابيهاي خويش بهكار مي گيرند.

اين سخن زيباي حضرترسول(ص)، خواندني و شنيدني است:

«مَثَلُ الجليسِ الصّالحِ مَثَلُالعَطّارِ، اِنْ لم يُعْطِكَ مِنْعِطرِهِ اصابَكَ

مِنْ ريحِهِ و مَثَلُالجليس السّوءِ مَثَلُ القَيْنِ اِنْلم يُحْرِقْ ثوبَكَ

اصابَكَ مِنْريحِه»(3)

مَثَلِ همنشين شايسته وخوب، مثل عطّار است، كه اگر از عطر خودشهم به تو ندهد، ولي

از بوي خوش او به تومي رسد، و مَثَل همنشين بد، همچون كورهپز آهنگري است كه اگر

لباس تو را هم(جرقه هاي آتش كوره) نسوزاند، ولي بويكوره به تو مي رسد!

اين همان سرودهحكمت آميز سعدي است، در مورد گِل خوشبويدر حمام، كه در اثر همنشيني

با گُل،معطّر مي شود و از «كمال همنشيني» بهرهمي برد، «و گرنه من همان خاكم كه

هستم!...»دوست شايستهدر منابع ديني، در اينكه «دوست خوب»كيست؟ و با چه كساني بايد

دوستي و موّدتداشت و از معاشرت و همنشيني چه كسانيبايد پرهيز كرد، و ... احاديث

بسيارياست، با رهنمودهاي كاربردي و جالب.

آنان كه به تعالي فكر و سلامت اخلاق وتهذيب نفس و تكامل شخصيت خويش علاقهمندند،

ناگزير بايد در انتخاب دوست،«معيارهاي مكتبي» را لحاظ كنند و بهآنچه از دوست «مي

گيرند»، اهتمامورزند.

آيين دوستي عبارت است از:آراستن دوست، ياري رساندن، قدرشناسبودن، تقويت كردن،

همكاري داشتن و درراه دوست، فداكاري و خدمت كردن.

درصدد بررسي و نقل اين گونه احاديثنيستيم، اما در قلمرو بحث از آدابمعاشرت با دوست

و آيين دوستي، توجه بهنكاتي كه به عنوان صفات دوست خوب مطرحشده است، ضروري است.

همان معيارها، حاويدستورالعمل چگونگي معاشرت هم هست. بهعنوان نمونه به يكي از اين

روايات،اشاره مي كنيم.

امام حسن مجتبي(ع) دربستر بيماري بود و پس از آن مسموميت كهبه شهادتش منجر شد، در

ديداري كه جُناده(از اصحاب وي) با حضرت داشت، امام چنينتوصيه فرمود:

«اِصْحَبْ مَنْ اِذاصَحِبْتَهُ زانَكَ، وَاِذا خَدِمْتَهُصانَكَ وَ اِذا اَرَدْتَ

منه مَعوُنَةًاَعانكَ و ...»(4)

«با كسي همنشيني ومصاحبت و دوستي كن كه:

1ـ هرگاه با اوهمنشين شدي، مايه آراستگي تو باشد،

2ـ آنگاه كه خدمتش كني، تو را نگهبانباشد،

3ـ هرگاه از او ياري خواستي،كمكت كند،

4ـ اگر سخني گفتي، تو راتصديق كند،

5ـ اگر (بر دشمن) حملهبردي، قدرت وصولت تو را بيفزايد،

6ـاگر دستت را به فضل و نيكي دراز كردي، اوهم دست، پيش آورد،

7ـ اگر در تو (وزندگيت) رخنه اي پديد آمد، آن را برطرفسازد،

8ـ اگر از تو نيكي ديد، آن را درشمار و حساب آورد،

9ـ اگر چيزي از اوطلبيدي، عطا كند،

10ـ و اگر تو ساكتبودي (و چيزي نخواستي) او آغاز كند (ونيازت را برطرف سازد).

علي(ع) ميفرمايد: «حق برادر ديني خود را بااتكّاءِ به رابطه اي كه ميان تو و اواست،

ضايع مكن، چرا كه هرگز، كسي كهحقش را ضايع و تباه كرده اي، برادر تونيست».جلوه

دوستي كامل وراستين، در موّدت قلبي، حفظ حرمتها،مراعات حقوق،

ياري در هنگام نياز ومساعدت در وقت گرفتاري است

و بدوناينها ادعاي دوستي پذيرفته نيست.

ازهر چيز، تازه اش را انتخاب كن و از دوست،قديمي اش را.

از نشانه هاي بزرگواريانسان، حفظ دوستان قديمي است.اينها اوصاف كسي است كه شايسته

رفاقتودوستي از ديدگاه امام مجتبي(ع) است. ازاينها برمي آيد كه آيين دوستي عبارت

استاز: آراستن دوست، ياري رساندن، قدرشناسبودن، تقويت كردن، همكاري داشتن و درراه

دوست، فداكاري و خدمت كردن.

ازسوي ديگر، اگر در سخنان ائمه از دوستيبا بعضي نهي شده، آنها نيز به عنوانصاحبان

«رفتار ناپسند» محسوب مي شوندكه در قلمرو آيين دوستي نمي گنجد، ازقبيل: عيبجويي،

نابخردي، كينه توزي،پرتوقّعي، كم ظرفيّتي، بددهاني وبدزباني، بي تقوايي، لجاجت و

ستيزهجويي، شوخيهاي بيجا و آزاردهند،خودپسندي و بدرفتاري و از اين دستخصلتها و

رفتارها. اينها، هم موجب كاهشدوستان و سستيِ دوستيها مي گردد، و همشيوه هاي ناپسند

در معاشرت با دوستاناست كه بايد از آنها پرهيز كرد.

دوستيحدّ ومرزي دارد كه بايد آن حريم حفظ و آنحق، ادا شود. امام صادق(ع) در سخن

بلندياين حدود و حقوق را بيان فرموده، ميافزايد: مراعات اين حدود، در هر كس بود(همه

اش يا مقداري) او دوست است، و گرنهنسبت دوستي و صداقت به او نده. اين پنجنكته عبارت

است از:

اول: آنكه نهان وآشكار دوست، براي تو يكسان باشد.

دوم:آنكه زينت تو را زينت و آراستگي خودشببيند و عيب و نقصان تو را عيب خويشبشمارد.

سوم: اگر به رياست و ثروت وپست و مقامي رسيد، اين پست و پول، رفتاراو را نسبت به تو

عوض نكند.

چهارم: اگرقدرت و توانگري دارد، از آنچه دارد نسبتبه تو دريغ و مضايقه نكند.

پنجم: (كهجامع همه آنهاست) اينكه تو را درگرفتاريها، رها نكند و تنها نگذارد.(5)

آري ... اينهاست آيين دوستي و برادريديني.

جلوه دوستي كامل و راستين، درموّدت قلبي، حفظ حرمتها، مراعات حقوق،ياري در هنگام

نياز و مساعدت در وقتگرفتاري است و بدون اينها ادعاي دوستيپذيرفته نيست.

امام علي(ع) مي فرمايد:مردم، جز با امتحان و آزمايش شناخته نميشوند. پس همسر و

فرزندانت را در حال غيبتو نبودنت امتحان كن، و دوستت را درمصيبت و گرفتاري، و

خويشاوندان خود راهنگام نيازمندي و تهيدستي ... «وَصَديقَكَ في مُصيبَتِكَ».(6)دوست

بي عيب؟!واقعگرايي در همه مسايل، پسنديدهاست،از جمله در دوستيابي و دوست گزيني.

بعضيها چنان آرماني فكر مي كنند كهازواقعيتهاي ملموس و عيني فاصله مي گيرندو در

عالم خيال و ذهن، سير مي كنند.«دوستِ بي عيب» از اين گونه آرمانهايدست نيافتني است.

البته بايد كوشيدتا حد امكان و توان، در دوستيها سراغافرادي رفت كه كه نقطه ضعف

كمتري داشتهباشند و اگر بي عيب باشند، چه بهتر. ولي... آيا انسان بي عيب (غير از

معصومين) ميتوان يافت؟ هر كس در موردي ممكن استنقصان و نقطه ضعفي داشته باشد.

همانطور كه طالبانِ همسر ايده آل و صد در صدبي عيب و نقص، مجرد و بي همسر مي

مانند،آنان هم كه در پي دوستِ صد در صد بي ضعفباشند، تنها مي مانند. اين حقيقت،

بهعنوان توجه به يك واقعيتِ عيني در كلاممولا علي(ع) اين گونه آمده است:

«مَنْلم يُواخِ الاّ مَنْ لا عَيْبَ فيهِقَلَّ صديقُهُ»(7)

كسي كه بخواهد جزبا افراد بي عيب دوستي و برادري نكند،دوستانش كم خواهند

شد.نكاتديگر ...در باب دوستي،گوهرهاي فراواني در گنجينه هاي حديثيما نهفته است كه

در اين مختصر، مجال بسطسخن نيست. براي اينكه از آن محتواهايسودمند و كاربردي بي

بهره نباشيم، دراينجا فهرستي از نكات ديگر كه در آييندوستي بايد به كار بست، مي

آوريم كهبرگرفته از احاديث اين موضوع است:

*از هر چيز، تازه اش را انتخاب كن و ازدوست، قديمي اش را.

* از نشانه هايبزرگواري انسان، حفظ دوستان قديمياست.

* بهترين دوستان، آنانند كه درنصيحت و خيرخواهي، سازشكاري و مصانعهنمي كنند،

عيبهايتان را به شما ميگويند، در كارهاي اخروي كمك كارشمايند، شما را از گناهان باز

مي دارند،و از لغزشهاي شما چشم مي پوشند.

* دوستخود را خيلي عتاب و سرزنش نكنيد كه«كينه» مي آورد.

* بدترين دوستان،آنانند كه دوستي آنان، شما را به تكلف ورنج و زحمت بيندازد.

* دوست واقعي كسياست كه عيب دوست خود را در نهان به خودشبگويد، نه در آشكارا و نزد

ديگران.

*هرگاه با كسي دوست شديد، از نامش، نامپدرش، نام قبيله و شهر و ديارش بپرسيد،كه اين

گونه كسب شناختها نشانه صدق دردوستي است.

* هرگاه به دوستي علاقه ومحبت داشتيد، آن را ابراز كنيد و به اوبگوييد، كه موجب

افزايش محبت و علاقهمندي مي شود.

* آنچه از دوست مي رسدتحمل كنيد، تحمل و بردباري، عيبها را ميپوشاند.

* برادران و دوستانتان رانسبت به هر خطا مؤاخذه و محاسبه نكنيد،كه دوستانتان كاهش

مي يابند.

*خداوند، تداوم دوستيها را دوست مي دارد.پس بر دوستيهاي خود، استمرار بخشيد.

*با كساني كه صرفا از روي طمع يا ترس ياتمايلات يا براي خوردن و نوشيدن با شمادوست

مي شوند، دوستي نكنيد. در پي يافتندوستانِ باتقوا باشيد!

* محبت و دوستيخود را بيجا و بي مورد صرف نكنيد، كه اينگونه دوستيها در معرض گسستن

است.

پايان اين نوشته را با حديث جالبي ازاميرالمؤمنين(ع) قرار مي دهيم كه ما رابه

مراعاتِ حقوق دوستان و برادران دينيفرا مي خواند و از زير پا گذاشتن حقوقآنان به

بهانه دوستي و خودماني بودن،نهي مي كند. علي(ع) مي فرمايد: «حق برادرديني خود را با

اتكّاءِ به رابطه اي كهميان تو و او است، ضايع مكن، چرا كههرگز، كسي كه حقش را ضايع

و تباه كردهاي، برادر تو نيست:

«لا تُضيعَنَّحَقَّ اَخيك اِتكّالاً عَلي مابَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ، فانّه لَيْسَلَكَ

بِاَخٍ مَنْ اَضَعْتَحَقَّهُ»(8)

قدر دوستيها و پيوندهايعاطفي و دوستانه را بدانيم،

ازدوستان صادق و وفادار و پاك و پرهيزكار،دست برنداريم،

چراغ محبت را در دلهايخويش، روشن و شعله ور نگاه داريم،

اززخم زبان و كلمات تحقيرآميز و برخورددشمني برانگيز با دوستان برحذرباشيم،

«آيين دوستي» را بشناسيم و بهكار بنديم.

حضرت امير(ع) میفرماید:

حضرت امير(ع) نوعي ناتواني و بيدست و پايي است.

هم دوست يافتن، «هنر»است، هم دوست نگه داشتن، هم دوستيهايتعطيل شده و به هم خورده

را دوبارهپيوندزدن و برقرار ساختن. علي(ع) ميفرمايد:

«اَعجَزُ الناسِ مَنْعَجَزَ عَن اكتسابِ الأخوان، وَ اعجزُمنه مَنْ ضَيَّعَ مَنْ

ظَفَرَ بِهِمِنهم»(1)

ناتوانترين مردم كسي است كهاز دوستيابي ناتوان باشد. ناتوانتر ازاو كسي است كه

دوستانِ يافته را از دستبدهد و قدرت حفظ آنها را نداشته باشد.

تأمل در اينكه چه خصلتها و برخوردهاوروحيه هايي سبب مي شود انسان، دوستانخود را از

دست بدهد و تنها بماند، ياآنكه از آغاز، نتواند دوستي براي خويشبگيرد، ضروري است.

سعدي گفته است:«دوستي را كه به عمري فراچنگ آرند،نشايد كه به يك دم بيازارند.»همرنگ

و هماهنگدوستان هر كس، مبناي قضاوت ديگراننسبت به اخلاق و شخصيت و افكار او

است.بعلاوه، تأثيرپذيري انسان از دوستان،در سنين مختلف، چه كودكي، چه جواني و چهحتي

ميانسالي، بسيار است. از اين رو دقتدر گزينش «دوستِ موافق»، به سلامتاخلاقي و

رفتاري انسان كمك مي كند. بهفرموده حضرت علي(ع):

«الصّاحِبُكالرُّقعَةِ فاتَّخِذْهُمشاكِلاً»(2)

دوست، همچون وصله جامهاست، پس آن را هم شكل و هم سان با خودتبرگزين.

ارتباط قلبي و دروني ميانانسانها، به پيوندهاي اجتماعي و بيرونيمي انجامد. روابط

اجتماعي هم، در روحياتو اخلاق افراد، اثر مي گذارد. بنابراين،آنان كه به تعالي فكر

و سلامت اخلاق وتهذيب نفس و تكامل شخصيت خويش علاقهمندند، ناگزير بايد در انتخاب

دوست،«معيارهاي مكتبي» را لحاظ كنند و بهآنچه از دوست «مي گيرند»، اهتمام

ورزند.اينكه گفته اند:

  تو اول بگوبا كيان زيستي پس آنگه بگويم كه توكيستي پس آنگه بگويم كه توكيستي پس

  آنگه بگويم كه توكيستي پس آنگه بگويم كه توكيستيپس آنگه بگويم كه توكيستي نشان

دهنده معيارِ «دوستان» درارزيابي شخصيت يك فرد است كه مردم نيزآن را در داوريها و

ارزيابيهاي خويش بهكار مي گيرند.

اين سخن زيباي حضرترسول(ص)، خواندني و شنيدني است:

«مَثَلُ الجليسِ الصّالحِ مَثَلُالعَطّارِ، اِنْ لم يُعْطِكَ مِنْعِطرِهِ اصابَكَ

مِنْ ريحِهِ و مَثَلُالجليس السّوءِ مَثَلُ القَيْنِ اِنْلم يُحْرِقْ ثوبَكَ

اصابَكَ مِنْريحِه»(3)

مَثَلِ همنشين شايسته وخوب، مثل عطّار است، كه اگر از عطر خودشهم به تو ندهد، ولي

از بوي خوش او به تومي رسد، و مَثَل همنشين بد، همچون كورهپز آهنگري است كه اگر

لباس تو را هم(جرقه هاي آتش كوره) نسوزاند، ولي بويكوره به تو مي رسد!

اين همان سرودهحكمت آميز سعدي است، در مورد گِل خوشبويدر حمام، كه در اثر همنشيني

با گُل،معطّر مي شود و از «كمال همنشيني» بهرهمي برد، «و گرنه من همان خاكم كه

هستم!...»دوست شايستهدر منابع ديني، در اينكه «دوست خوب»كيست؟ و با چه كساني بايد

دوستي و موّدتداشت و از معاشرت و همنشيني چه كسانيبايد پرهيز كرد، و ... احاديث

بسيارياست، با رهنمودهاي كاربردي و جالب.

آنان كه به تعالي فكر و سلامت اخلاق وتهذيب نفس و تكامل شخصيت خويش علاقهمندند،

ناگزير بايد در انتخاب دوست،«معيارهاي مكتبي» را لحاظ كنند و بهآنچه از دوست «مي

گيرند»، اهتمامورزند.

آيين دوستي عبارت است از:آراستن دوست، ياري رساندن، قدرشناسبودن، تقويت كردن،

همكاري داشتن و درراه دوست، فداكاري و خدمت كردن.

درصدد بررسي و نقل اين گونه احاديثنيستيم، اما در قلمرو بحث از آدابمعاشرت با دوست

و آيين دوستي، توجه بهنكاتي كه به عنوان صفات دوست خوب مطرحشده است، ضروري است.

همان معيارها، حاويدستورالعمل چگونگي معاشرت هم هست. بهعنوان نمونه به يكي از اين

روايات،اشاره مي كنيم.

امام حسن مجتبي(ع) دربستر بيماري بود و پس از آن مسموميت كهبه شهادتش منجر شد، در

ديداري كه جُناده(از اصحاب وي) با حضرت داشت، امام چنينتوصيه فرمود:

«اِصْحَبْ مَنْ اِذاصَحِبْتَهُ زانَكَ، وَاِذا خَدِمْتَهُصانَكَ وَ اِذا اَرَدْتَ

منه مَعوُنَةًاَعانكَ و ...»(4)

«با كسي همنشيني ومصاحبت و دوستي كن كه:

1ـ هرگاه با اوهمنشين شدي، مايه آراستگي تو باشد،

2ـ آنگاه كه خدمتش كني، تو را نگهبانباشد،

3ـ هرگاه از او ياري خواستي،كمكت كند،

4ـ اگر سخني گفتي، تو راتصديق كند،

5ـ اگر (بر دشمن) حملهبردي، قدرت وصولت تو را بيفزايد،

6ـاگر دستت را به فضل و نيكي دراز كردي، اوهم دست، پيش آورد،

7ـ اگر در تو (وزندگيت) رخنه اي پديد آمد، آن را برطرفسازد،

8ـ اگر از تو نيكي ديد، آن را درشمار و حساب آورد،

9ـ اگر چيزي از اوطلبيدي، عطا كند،

10ـ و اگر تو ساكتبودي (و چيزي نخواستي) او آغاز كند (ونيازت را برطرف سازد).

علي(ع) ميفرمايد: «حق برادر ديني خود را بااتكّاءِ به رابطه اي كه ميان تو و اواست،

ضايع مكن، چرا كه هرگز، كسي كهحقش را ضايع و تباه كرده اي، برادر تونيست».جلوه

دوستي كامل وراستين، در موّدت قلبي، حفظ حرمتها،مراعات حقوق،

ياري در هنگام نياز ومساعدت در وقت گرفتاري است

و بدوناينها ادعاي دوستي پذيرفته نيست.

ازهر چيز، تازه اش را انتخاب كن و از دوست،قديمي اش را.

از نشانه هاي بزرگواريانسان، حفظ دوستان قديمي است.اينها اوصاف كسي است كه شايسته

رفاقتودوستي از ديدگاه امام مجتبي(ع) است. ازاينها برمي آيد كه آيين دوستي عبارت

استاز: آراستن دوست، ياري رساندن، قدرشناسبودن، تقويت كردن، همكاري داشتن و درراه

دوست، فداكاري و خدمت كردن.

ازسوي ديگر، اگر در سخنان ائمه از دوستيبا بعضي نهي شده، آنها نيز به عنوانصاحبان

«رفتار ناپسند» محسوب مي شوندكه در قلمرو آيين دوستي نمي گنجد، ازقبيل: عيبجويي،

نابخردي، كينه توزي،پرتوقّعي، كم ظرفيّتي، بددهاني وبدزباني، بي تقوايي، لجاجت و

ستيزهجويي، شوخيهاي بيجا و آزاردهند،خودپسندي و بدرفتاري و از اين دستخصلتها و

رفتارها. اينها، هم موجب كاهشدوستان و سستيِ دوستيها مي گردد، و همشيوه هاي ناپسند

در معاشرت با دوستاناست كه بايد از آنها پرهيز كرد.

دوستيحدّ ومرزي دارد كه بايد آن حريم حفظ و آنحق، ادا شود. امام صادق(ع) در سخن

بلندياين حدود و حقوق را بيان فرموده، ميافزايد: مراعات اين حدود، در هر كس بود(همه

اش يا مقداري) او دوست است، و گرنهنسبت دوستي و صداقت به او نده. اين پنجنكته عبارت

است از:

اول: آنكه نهان وآشكار دوست، براي تو يكسان باشد.

دوم:آنكه زينت تو را زينت و آراستگي خودشببيند و عيب و نقصان تو را عيب خويشبشمارد.

سوم: اگر به رياست و ثروت وپست و مقامي رسيد، اين پست و پول، رفتاراو را نسبت به تو

عوض نكند.

چهارم: اگرقدرت و توانگري دارد، از آنچه دارد نسبتبه تو دريغ و مضايقه نكند.

پنجم: (كهجامع همه آنهاست) اينكه تو را درگرفتاريها، رها نكند و تنها نگذارد.(5)

آري ... اينهاست آيين دوستي و برادريديني.

جلوه دوستي كامل و راستين، درموّدت قلبي، حفظ حرمتها، مراعات حقوق،ياري در هنگام

نياز و مساعدت در وقتگرفتاري است و بدون اينها ادعاي دوستيپذيرفته نيست.

امام علي(ع) مي فرمايد:مردم، جز با امتحان و آزمايش شناخته نميشوند. پس همسر و

فرزندانت را در حال غيبتو نبودنت امتحان كن، و دوستت را درمصيبت و گرفتاري، و

خويشاوندان خود راهنگام نيازمندي و تهيدستي ... «وَصَديقَكَ في مُصيبَتِكَ».(6)دوست

بي عيب؟!واقعگرايي در همه مسايل، پسنديدهاست،از جمله در دوستيابي و دوست گزيني.

بعضيها چنان آرماني فكر مي كنند كهازواقعيتهاي ملموس و عيني فاصله مي گيرندو در

عالم خيال و ذهن، سير مي كنند.«دوستِ بي عيب» از اين گونه آرمانهايدست نيافتني است.

البته بايد كوشيدتا حد امكان و توان، در دوستيها سراغافرادي رفت كه كه نقطه ضعف

كمتري داشتهباشند و اگر بي عيب باشند، چه بهتر. ولي... آيا انسان بي عيب (غير از

معصومين) ميتوان يافت؟ هر كس در موردي ممكن استنقصان و نقطه ضعفي داشته باشد.

همانطور كه طالبانِ همسر ايده آل و صد در صدبي عيب و نقص، مجرد و بي همسر مي

مانند،آنان هم كه در پي دوستِ صد در صد بي ضعفباشند، تنها مي مانند. اين حقيقت،

بهعنوان توجه به يك واقعيتِ عيني در كلاممولا علي(ع) اين گونه آمده است:

«مَنْلم يُواخِ الاّ مَنْ لا عَيْبَ فيهِقَلَّ صديقُهُ»(7)

كسي كه بخواهد جزبا افراد بي عيب دوستي و برادري نكند،دوستانش كم خواهند

شد.نكاتديگر ...در باب دوستي،گوهرهاي فراواني در گنجينه هاي حديثيما نهفته است كه

در اين مختصر، مجال بسطسخن نيست. براي اينكه از آن محتواهايسودمند و كاربردي بي

بهره نباشيم، دراينجا فهرستي از نكات ديگر كه در آييندوستي بايد به كار بست، مي

آوريم كهبرگرفته از احاديث اين موضوع است:

*از هر چيز، تازه اش را انتخاب كن و ازدوست، قديمي اش را.

* از نشانه هايبزرگواري انسان، حفظ دوستان قديمياست.

* بهترين دوستان، آنانند كه درنصيحت و خيرخواهي، سازشكاري و مصانعهنمي كنند،

عيبهايتان را به شما ميگويند، در كارهاي اخروي كمك كارشمايند، شما را از گناهان باز

مي دارند،و از لغزشهاي شما چشم مي پوشند.

* دوستخود را خيلي عتاب و سرزنش نكنيد كه«كينه» مي آورد.

* بدترين دوستان،آنانند كه دوستي آنان، شما را به تكلف ورنج و زحمت بيندازد.

* دوست واقعي كسياست كه عيب دوست خود را در نهان به خودشبگويد، نه در آشكارا و نزد

ديگران.

*هرگاه با كسي دوست شديد، از نامش، نامپدرش، نام قبيله و شهر و ديارش بپرسيد،كه اين

گونه كسب شناختها نشانه صدق دردوستي است.

* هرگاه به دوستي علاقه ومحبت داشتيد، آن را ابراز كنيد و به اوبگوييد، كه موجب

افزايش محبت و علاقهمندي مي شود.

* آنچه از دوست مي رسدتحمل كنيد، تحمل و بردباري، عيبها را ميپوشاند.

* برادران و دوستانتان رانسبت به هر خطا مؤاخذه و محاسبه نكنيد،كه دوستانتان كاهش

مي يابند.

*خداوند، تداوم دوستيها را دوست مي دارد.پس بر دوستيهاي خود، استمرار بخشيد.

*با كساني كه صرفا از روي طمع يا ترس ياتمايلات يا براي خوردن و نوشيدن با شمادوست

مي شوند، دوستي نكنيد. در پي يافتندوستانِ باتقوا باشيد!

* محبت و دوستيخود را بيجا و بي مورد صرف نكنيد، كه اينگونه دوستيها در معرض گسستن

است.

پايان اين نوشته را با حديث جالبي ازاميرالمؤمنين(ع) قرار مي دهيم كه ما رابه

مراعاتِ حقوق دوستان و برادران دينيفرا مي خواند و از زير پا گذاشتن حقوقآنان به

بهانه دوستي و خودماني بودن،نهي مي كند. علي(ع) مي فرمايد: «حق برادرديني خود را با

اتكّاءِ به رابطه اي كهميان تو و او است، ضايع مكن، چرا كههرگز، كسي كه حقش را ضايع

و تباه كردهاي، برادر تو نيست:

«لا تُضيعَنَّحَقَّ اَخيك اِتكّالاً عَلي مابَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ، فانّه لَيْسَلَكَ

بِاَخٍ مَنْ اَضَعْتَحَقَّهُ»(8)

قدر دوستيها و پيوندهايعاطفي و دوستانه را بدانيم،

ازدوستان صادق و وفادار و پاك و پرهيزكار،دست برنداريم،

چراغ محبت را در دلهايخويش، روشن و شعله ور نگاه داريم،

اززخم زبان و كلمات تحقيرآميز و برخورددشمني برانگيز با دوستان برحذرباشيم،

«آيين دوستي» را بشناسيم و بهكار بنديم.

آیین معاشرت و دوست یابی

آیین معاشرت و دوست یابی

توسط : mdiimd

چه کسی را به دوستی خود انتخاب نماییم؟

                              چه کسی را به دوستی خود انتخاب نماییم؟  

                                خپروونکى: ن. حميد   

                                دوشنبه, 06 October 2008 11:19

                                برگردان و تلخیص: نقیب الله حمید

                                در زندگی اجتماعی انسان بالطبع نیازمند تنیدن رشته

                                دوستی با دیگران است و هر کس که در هر محیط و ساحه

                                کار و درس خود  یاری و همدمی می داشته باشد و با

                                ایشان محبت می ورزد و دست دوستی را با وی می دهد.

                                و آنچه در گزینش دوست مهم است باید در حین تنیدن

                                رشته دوستی مورد دقت قرار گیرد، همانا شناخت دقیق

                                شخصیت دوست است و آنانی که می خواهند در زندگی خود

                                دوستی داشته باشند بایست در وهله نخست همان شخصی

                                که او را به دوستی می گیرند بشناسند، که آیا ایشان

                                نیک عمل، نیک اخلاق و نیک عقیده و اندیشه است؟ و

                                آیا در دوستی خود مخلص و دور از اغراض منفی و

                                ناشایسته  و سود خواهی شخصی خود است یا هدف شوم و

                                ناشایسته در دوستی  دارد؟ و آیا دوست گرفتن آن،

                                وسیله راحت و آرامش، سعادت و خوشبختی، نیک عملی و

                                اصلاحگری برای تو قرار می گیرد، یا مایه نا آرامی

                                و ناکامی و انحراف فکری و عقیدتی و اخلاقی و... می

                                شود؟

                                پس از سنجش و نگاه ژرفا به این موضوعات، به عقد

                                پیمان دوستی مبادرت صورت گیرد. اگر بی در نظرداشت

                                اخلاق، فکر و عمل و عقیده و بدون آنکه جانب مقابل

                                خود را  درست بشناسیم، اقدام به گزینش آن به حیث

                                دوست نماییم، شاید در آینده رو به انحراف خواهیم

                                برد و انگشت ندامت را به دندان خواهیم گرفت.

                                گونه های دوست به اعتبار اغراض دوستی و اعمال و

                                اخلاق دوست:

                                دوست را با درنظرداشت اغراض دوستی و اعمال چنین می

                                توان رده بندی نمود:

                                اول- دوستی است که پای بند نماز و روزه است و لباس

                                صالحان را به تن دارد ولی این اعمال حسنه و این

                                ظاهر نمایی را دام قرار میدهد برای به دست آوردن

                                مال و مقام در دنیا و باطنش این عمل ظاهرش را

                                تکذیب می نماید و اگر با چنین  اشخاص پیمان بسته

                                شود وفا داربر آن نمی باشند و اگر معامله یی با

                                ایشان صورت گیرد، در ان خیانت می ورزند، بناء  از

                                دوستی با اینگونه مردم اجتناب شود.

                                دوم- دوستی است که در معامله خود صادق و امین باشد

                                و در دوستی خود مخلص باشد، لکن پای بند فرایض الهی

                                نباشد و نماز نخواند و روزه نگیرد و... این گونه

                                دوست بر ایمان و عمل انسان اثر منفی می اندازد،

                                بناء نبایست با این طیف مردم دوستی نمود.

                                سوم- نوعی دیگر اشخاصی هستند که نیک عمل، عابد،

                                صادق در معامله و داد و ستد باشند، ولی خوشگذران،

                                عیاش و شهوت پرست  باشند و زبانش همواره با نام

                                گرفتن مال و زن تازه و پرطراوت باشد، از این نوع

                                دوست نیز دوری صورت گیرد.

                                چهارم- دوستی است که از نظر معامله امین و راستکار

                                و راستگو باشند و پای بند به فرایض خداوند باشند

                                لکن برای دوست خود هیچ نفع نمی رساند و  با ایشان

                                همکاری و مساعدت نمی نماید و خواستار سعادتمندی و

                                خوشبختی دوست خود نمی باشد. در وجود این گونه دوست

                                نیز خیری وجود ندارد.

                                 پنجم- قسم دیگر دوست همان است که درکار و معامله

                                خود امین و صادق باشد و توجه بر ادای اوامر خداوند

                                دارد و در دوستی خود مخلص نیز باشد ولی صاحب دانش

                                نیست و شیوه زندگی و دوستی را نمی داند. اینگونه

                                دوستان بی علم و نا واقف از اسلوب دوستی برای

                                انسان نیز درد سر و مشکل بر می آفرینند.

                                ششم- دوستی دیگری وجود دارد که افسار زبانش به دست

                                خودش نیست، غیبت کننده، سخن چین، دشنام زننده و

                                چرندی گو و... است. این گونه دوستان، نیزدین و

                                اخلاق دوست خود را به زودترین وقت تباه می نماید.

                                هفتم- نوعی دیگر از دوستان همانست که  قدرت و ثروت

                                طرف مقابل او را وامیدارد که با ایشان دوستی نماید

                                و این دوستی بر اساس نیرومندی و ثروتمندی جانب

                                مقابل می باشد. دوستی این مردم روی همین مدار و

                                معیار می چرخد و در دوستی خود مخلص و وفادرا نمی

                                باشند هرگاه دوستش تهی دست و خلع قدرت شود به

                                دوستی دوست خود الوداع می گوید.

                                هشتم- همان است که در دوستی خود مخلص است و صاحب

                                فکر و اخلاق، عمل و عقیده شایسته است و در معامله

                                خود صادق و امین هست و برای دوست خود نفع می رساند

                                و از مواصفات منفی دوستان مزبو، پاک است. این گونه

                                مردم را بایست به دوستی خود برگزید.

                                در مقام تشبیه می توان دوستان را اینگونه تقسیم

                                نمود:

                                1- دوستی است بسان هوا، که انسان از آن بی نیاز

                                شده نمی تواند این همان است که در دین و دنیا برای

                                انسان نفع می رساند.

                                2- دوستی است مانند غذا، که انسان بی آن نیز زندگی

                                کرده نمی تواند و این همان کسی است که در دین و

                                دنیا برای انسان  فایده و سود می رساند، ولی گاه

                                گاه در طبیعت ان سختی و درشتی وجود می داشته باشد،

                                همانند آنکه مزه برخی غذاها خوب نمی باشد و هضمش

                                سنگین می باشد.

                                3- دوستی است بسان دوا که طبیعت بشری خواستار آن

                                نمی باشد، لکن در حقیقت برای انسان سودمند واقع می

                                شود، این همان دوستی است که تو به او نیازمند هستی

                                و برای تو نفع می رساند لکن تو از دین و عقیده اش

                                ناراض باشی.

                                4- دوستی است چون شراب، که لذت دارد، اما برای صحت

                                ضرر می رساند، این همان دوستی است که با خوش طبیعی

                                ومزاحها و اخلاق آزاد خود برای رفیق خود لذت می

                                رساند، ولی اخلاق، دین و آخرت وی را از بین می

برد.

                                5- دوستی است بسان بلا  که در امور دنیا برای

                                رفیقش نفع می رساند نه در امور دین و لکن انسان

                                ناگزیر صحبت و همنشینی با وی باشد.

                                متوجه باشید!

                                پس بر تو ای کسی که می خواهی دوستی برای خود

                                انتخاب نمایی!  لازم است که دین، اخلاق و شیوه

                                برخورد اجتماعی و طرزفکر واندیشه وفشرده اینکه

                                رضای خداوند را معیار و مقیاس گزینش دوست قرار

                                دهی، و آنکه در دینداری برایت مفید و سودمند قرار

                                می گیرد وی را به رفیقی خود برگزین و آنکس که

                                دوستی آن دنیایت آباد و دینت را از دستت بگیرد

                                ازآن جداً دوری گزین، تا بدین وسیله سعادت هردو

                                جهان را دستیاب و از شقاوت  و زیان آن در امان

                                قرار گیری.

                                تبصرېنوې تبصرهRSS

آيين دوست‌يابي

۲ پاسخ به “آيين دوست‌يابي”

1. ایرانی گفت:
   پنجشنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۷ در ۴:۳۵ ب.ظ

   با سلام طبق گزارشهای رسیده از دوستان

   خواهر وبرادر عزیز دانمارک میخواهد برای بار دوم بزرگترین و ارزشمندترین راهنمای مسلمانان را که قرآن کریم میباشد در روز شنبه آینده در بزرگترین جای دانمارک جلوی عالمیان آنرا بسوزاند بیایید همه با هم دعا کنیم تا خداوند بزرگ در همان لحظه غضب خود را نازل کند تا عبرتی برای همه باشد.

2. حسام الدين گفت:
   پنجشنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۷ در ۷:۱۸ ب.ظ

   برادرايراني
   من با شما موافق نيستم هيچ وقت از خداوند نخواهيد كه غضب خود را نازل كند ميتوان به جاي ان از خداوند خواست به خاطر وجود انسانهاي پاك از نزول عذاب بگذرد ورحمت و مغفرت خود را ظهور دهد
   وَمَا كَانَ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
   كفار بودند كه براي اثبات خداوند از خدا نزول عذاب ميخواستند

   فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِّنَ السَّمَاءِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ
   نه برادر خداوند ان روزي را نياورد كه با خطاي انسان بلا فاصله عذاب نازل گردد چه در اين صورت خشك و تر با هم خواهد سوخت چرا كه بسياري هستند كه مستحق ان عذاب خواهند بود مگر انان كه قران را در چادري ميپيچند و در گوشه اي از خانه محبوس ميكنند و در زندگي هرگز به مفاد ان عمل نميكنند بهتر اند از اينان؟
   چه بسا روزي فرا رسد كه همين دانمارك مركز نشر بليغ ترين مفاهيم ديني و اسلامي گردد!
   امروز انان با اينكار خود عظمت و اهميت قران را در جهان امروز ثابت ميكنند چرا قران را ميسوزانند چرا كاري با ديگر كتب ندارند؟خداوند ما را مفتخر كرده كه چنين كتابي پيشواي ماست انشاءالله مويد باشيد
   إِن يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ